ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެޗް.އައި.ވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަދަދު ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންދާކަމީ އާންމު ސިއްހަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނުރައްކާތެރި ގޮންޖެހުމެކެވެ. ސިއްހީ މާހިރުންނާއި އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި މިހާރު އުފެދިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ކުޑަކުޑަ މުޖުތަމައުގައި އެޗް.އައި.ވީ ފެތުރޭ މިންވަރު މިހާ ބާރަށް އިތުރުވަމުންދަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟ މި ސުވާލުގެ ސާފު ޖަވާބެއް އަދިވެސް ހޯދިފައި ނުވާއިރު، ފެންނަމުންދާ ނިޝާންތަކުން ދައްކަނީ މިކަމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނައި، ސީރިއަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހިފައިވާ ކަމެވެ.

ހެލްތު މިނިސްޓަރު ގީލާ އަލީ ދާދިފަހުން ހާމަކުރެއްވި ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، މިހާތަނަށް ރާއްޖޭގައި އެޗް.އައި.ވީ ޖެހިފައިވާ 76 މީހުން ވަނީ ރެކޯޑުކުރެވިފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން 52 މީހަކު މިހާރުވެސް މި ބައްޔާއެކު ދިރިއުޅެމުންދާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މިހާތަނަށް އެކަނިވެސް އަލަށް 22 ކޭސް ވަނީ ފެނިފައެވެ. މި ހިސާބުތަކަކީ ރާއްޖޭގެ އެޗް.އައި.ވީގެ ހާލަތާ މެދު ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭ އަދަދުތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި އަދަދުތަކަށް ބަލައިގެން ފުދޭކަށް ނެތެވެ. އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ، މި ވައިރަސް މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ފެތުރެމުންދާ ގޮތާއި، މި ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ ފަހަތުގައި ހިނގަމުންދާ ހަގީގަތްތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯ އުފެދޭ ސުވާލެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ) އިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، އެޗް.އައި.ވީ ޖެހުމަށްފަހު ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި ބައެއް މީހުންގެ ގައިން އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނި އެތައް އަހަރެއް ވޭތުވެދާނެއެވެ. މިއީ ސިއްހީ އިދާރާތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެވެ. ސަބަބަކީ، އަމިއްލަ ހަށިގަނޑުގައި ބަލި ހުރިކަން ނޭނގި މީހަކު ދިރިއުޅެމުންދާއިރު، އެހެން މީހުންނަށް ބަލި ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމެވެ. އެހެންކަމުން، ބަލީގެ އަލާމާތްތަކަށް އެކަނި ބަރޯސާނުވެ، ޓެސްޓު ކުރުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިވަގުތު ކަންބޮޑުވާންވީ ހަމައެކަނި ބަލި ދެނެގަނެވިފައިވާ މީހުންގެ އަދަދާ މެދުގައެއް ނޫނެވެ. ބަލި އިތުރަށް ފެތުރުން ހުއްޓުވޭނެ ފަދަ އަވަސް މަރުހަލާއެއްގައި ބަލި ދެނެގަނެވޭތޯ ކުރެވޭ ސުވާލަކީ މާ މުހިންމު ސުވާލެކެވެ.

އާންމު ގޮތެއްގައި އެޗް.އައި.ވީ ފެތުރެނީ ރައްކާތެރިނޫން ޖިންސީ ގުޅުންތަކާއި، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގައި ސިރިންޖާއި އެހެނިހެން ސާމާނު ހިއްސާކުރުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި މި ބަލި އިތުރުވަމުންދަނީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެކަން އަދިވެސް އޮތީ ސާފުނުވެއެވެ. ބަލިޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދު ހަގީގަތުގައިވެސް އިތުރުވަނީތޯ، ނުވަތަ ޓެސްޓުކުރުމާއި ބަލި ދެނެގަތުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިން ނޭނގި ތިބި މީހުން ފެންނަނީތޯ މިއީ އުފެދޭ ސުވާލެކެވެ. ކުރީ އަހަރުތަކުގެ ހިސާބުތަކާ އަޅާކިޔޭނެ ފަދަ ތަފްސީލީ އެޕިޑިމިއޮލޮޖިކަލް މައުލޫމާތެއް ނެތި، ބަލި އިތުރުވާ ސަބަބެއް ދެނެގަތުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެކެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ނުރައްކަލުގެ ރަނގަބީލު ޖެހި ނަމަވެސް، އޭގެ އަސްލު ސަބަބު ދެނެގަނެވޭނީ ހެއްކާއި ގަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންނެވެ.

މި ބައްޔާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރުމުގައި މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ އިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، އެޗް.އައި.ވީ އިން ރައްކާތެރިވުމަކީ ހަމައެކަނި ބައްޔާ މެދު އިންޒާރު ދިނުމެއް ނޫނެވެ. ސިއްރު ހިފެހެއްޓޭ ގޮތަށް ޓެސްޓު ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމުތަކާއި، ޖިންސީ ސިއްހަތާ ބެހޭ ސައްހަ މައުލޫމާތާއި، ފައިދާހުރި ފަރުވާ ލިބެން ހުރުމަކީ މުހިންމު ކަންކަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޔޫ.އެން.އެއިޑްސް އިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ބަލިޖެހިފައިވާ މީހުންނާ މެދު މުޖުތަމައު ދެކޭ ނުރަނގަޅު ގޮތްތަކާއި ތަފާތުކުރުންތަކުގެ ސަބަބުން، ޓެސްޓު ކުރުމަށާއި ފަރުވާ ހޯދުމަށް މީހުން ފަސްޖެހެއެވެ. އަދި މީހުންގެ ފާޑުކިޔުމަށް ބިރުން، ސިއްހީ ހިދުމަތްތަކާ މީހުން ދުރުވެ، ބަލި ސިއްރުކުރުމަކީ ބަލި ފެތުރުމަށް ލިބޭ އިތުރު ބާރެކެވެ.

ރާއްޖެއިން ވަނީ 2025 ވަނަ އަހަރު، މައިމީހާގެ ފަރާތުން ދަރިފުޅަށް އެޗް.އައި.ވީ، ސިފިލިސް އަދި ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ފެތުރުން ހުއްޓުވާފައިވާ ކަމުގެ ސެޓްފިކެޓް ހާސިލުކޮށްފައެވެ. މިއީ ސިއްހީ ދާއިރާއިން ހޯދި ފަހުރުވެރި ކާމިޔާބީއެއް ނަމަވެސް، މީގެ މާނައަކީ މުޅި މުޖުތަމައުން ބަލި އެއްކޮށް ނެތިދިޔުމެއް ނޫނެވެ. ފަހުގެ ހިސާބުތަކުން ސާފުވަނީ، އެއް ދާއިރާއަކުން ލިބޭ ކުރިއެރުމަކީ މުޅި ނުރައްކާ ފިލައިދިޔުން ނޫން ކަމެވެ. ހަނުހުރުމަކުން ނުވަތަ ބިރުގަތުމަކުން މިކަމަކަށް ހައްލެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ހަގީގީ މައުލޫމާތާއި، ފަސޭހައިން ލިބޭ ޓެސްޓުތަކާއި، ހަރުދަނާ ފަރުވާއާއި، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ދެވޭ ހޭލުންތެރިކަމެވެ. ރާއްޖެއަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނަކީ ބަލި އިތުރުވާ ސަބަބު އަވަހަށް ދެނެގަނެ، އިތުރު ފުރާނަތަކެއް ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅުމެވެ.