ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީނާއި ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު އެކުގައި ސިޔާސީ މަސައްކަތް ފެއްޓެވުމާއެކު، 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރައްވާނެކަން އިއުލާނުކުރެއްވި ނަމަވެސް ޔާމީނަށް ކުރިއަށް ދާނެ ސިޔާސީ މިސްރާބެއް ނުވަތަ އަރާނެ އޮޑިއެއް ކަށަވަރުނުވެ ބޮޑު އޮޅުމެއްގެ ތެރޭގައިވާކަމީ ރާއްޖޭގެ މިއަދުގެ ސިޔާސީ މަޝްހަރަށް ނަޒަރު ހިންގާލުމުން އެންމެ ބޮޑަށް ސާފުވާ އެއް ހަގީގަތެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ އެންމެ ބޮޑު މާޒީއެއް އޮތް ދެ ލީޑަރުން ގުޅިގެން ފެއްޓެވި އާ ސިޔާސީ ހަރަކާތެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރައީސް ޔާމީންގެ ސިޔާސީ ފިކުރާއި ބަސްމަގު އެކި ފަހަރު އެކި ގޮތަށް ބަދަލުވަމުންދާތީ، އާންމުންގެ މެދުގައި އެ މަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ ސްޓޭންޑާމެދު ވަނީ ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައެވެ. ދެ ބޭފުޅުން ގުޅިގެން ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ހަރަކާތްތެރިވާން ފެށުމަކީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ލޭންޑްސްކޭޕަށް އައި ވަރަށް ބޮޑު ބަދަލެކެވެ.

ރައީސް ޔާމީން މީގެ ކުރިން ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވީ އެ މަނިކުފާނު ޖަލަށްލައި، އަނިޔާވެރިވީ އެމްޑީޕީގެ ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ސަރުކާރުން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެމްޑީޕީއާއެކުގައި ދުވަހަކުވެސް ސިޔާސީ މަސައްކަތް ނުކުރައްވާނެ ކަމަށް ވަރަށް ސާފުކޮށް އެ މަނިކުފާނު އޭރު ވިދާޅުވިއެވެ. އެ ވާހަކަތަކަށްފަހު ފަހުން އެ ރާގު ބަދަލުކުރައްވައި، އެ މަނިކުފާނު ޖަލުގައި ބޭއްވީ މިހާރުގެ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ކަމަށް ވިދާޅުވެ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

އޭގެ އިތުރުން، ރައީސް ޔާމީން ޖަލުން ގޭބަންދަށް ބަދަލުކޮށްދެއްވީވެސް ރައީސް ސޯލިހު ކަމަށް އެ މަނިކުފާނު ފަހުން ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ރައީސް ޔާމީން ގޭބަންދަށް ބަދަލުކުރީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ނަތީޖާއަށްފަހު، ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްކޮޅުގެ ތެރޭގައެވެ. މި ހަގީގަތްތައް ފާހަގަކުރައްވައި ރައީސް ޔާމީން ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވުމަކީ، އޭގެ ކުރިން އެމްޑީޕީއާއި ރައީސް ސޯލިހަށް ނިސްބަތްކޮށް އެ މަނިކުފާނު ދައްކަވަމުން ގެންދެވި ވާހަކަތަކާ މުޅިން ހިލާފު މަންޒަރެކެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ގޮތުން އެ މަނިކުފާނު މިހާރު ގެންގުޅުއްވާ ވިސްނުންފުޅު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެފައިވާކަން އަންގައިދޭ ކަމެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދީ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން ވެސް ރައީސް ޔާމީން މީގެ ކުރިން ވަރަށް ބޮޑަށް އެމްޑީޕީއަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދު ފުޑާލައި، ގައުމު ބަނގުރޫޓުކޮށްލީ އެމްޑީޕީން ކަމަށް އެ މަނިކުފާނު ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެފަދަ ޕާޓީއެއްގެ އިސް ލީޑަރުންނާ އެކު ކުރިއަށް ނުދެވޭނެ ކަމަށް ކުރިން ދެއްކެވި ވާހަކަތަކާއި، މިއަދު ރައީސް ނަޝީދާއެކު ފައްޓަވާފައިވާ ސިޔާސީ މަސައްކަތްތަކާ ދިމާނުވާކަން ސިޔާސީ މާހިރުން ފާހަގަކުރެއެވެ. މިއީވެސް 2028 ވަނަ އަހަރަށް އަމާޒުކޮށްގެން އެ މަނިކުފާނު ނަންގަވާ ސިޔާސީ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސާފު މިސްރާބެއް ނެތްކަން ހާމަކޮށްދޭ އަލިގަދަ ހެތްކެކެވެ.

މިހާރުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ރައީސް ޔާމީން ގެންދަވަނީ ބައެއް ފަހަރު ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒަށް ތައުރީފުކުރައްވައިވެސް ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުންނެވެ. އެގޮތުން، އެމްޑީޕީގެ މައްޗަށް އަބަދުވެސް އިހްތިޔާރުކުރައްވާނީ ރައީސް މުއިއްޒު ކަމަށާއި، ރައީސް ސޯލިހުހާ ރައީސް މުއިއްޒު އަނިޔާވެރި ނޫންކަމަށް ގަބޫލުކުރައްވާ ކަމަށްވެސް އެ މަނިކުފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ސިޔާސީ މަސްރަހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، ރައީސް ޔާމީން މިފަދަ ގޮތަކަށް ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަނީ ސަރުކާރު ހިންގާ ޕީއެންސީއަށް ނިސްބަތްވާ އާންމު މެމްބަރުންގެ ރުހުމާއި ތާއީދު ހޯއްދެވުމުގެ ބޭނުންފުޅުގައެވެ. ސަބަބަކީ އެ މެމްބަރުންނަކީ މީގެ ކުރިން ރައީސް ޔާމީންގެ ފަހަތްޕުޅުގައި ވަރަށް ސާބިތުކަމާއެކު ތިބި ބަޔަކަށް ވުމެވެ.

ރައީސް ޔާމީނާއި ރައީސް ނަޝީދަކީ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި މުޅިން ތަފާތު ދެ ފިކުރެއްގެ ބޭފުޅުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ދެ ބޭފުޅުން އެކުގައި މަސައްކަތް ފެއްޓެވުމަކީ ދިވެހި ސިޔާސީ މައިދާނަށް އައި ވަރަށް ބޮޑު ގުޑުމެކެވެ. 2028 ގެ އިންތިހާބަށް ރައީސް ޔާމީން ތައްޔާރުވެވަޑައިގަންނަވާއިރު، އެ މަނިކުފާނު ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާނެ ވަކި ހާއްސަ ސިޔާސީ ޕްލެޓްފޯމެއް ނުވަތަ އަރާވަޑައިގަންނަވާނެ އޮޑިއެއް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އެ މަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ ހަޔާތުގެ އެންމެ ބޮޑު ކަފިހިމަގާ މިވަނީ ކުރިމަތިލައްވަން ޖެހިވަޑައިގެންފައެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރައްވާނެކަން އިއުލާނުކުރައްވާފައިވާ ރައީސް ޔާމީން އިސްވެ ހުންނަވައިގެން ވަނީ ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ފްރޮންޓް (ޕީއެންއެފް) ގެ ނަމުގައި އާ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް އުފައްދަވާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ޕާޓީގެ ހަރަކާތްތަކަށް އާންމުންގެ ފަރާތުން ލިބެމުންދާ ތަރުހީބު އަދި ވަރަށް ކުޑަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ރައީސް ނަޝީދާއެކު މަސައްކަތް ކުރެއްވުމަށް ނިންމެވުމަކީ، ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ބިންގަލެއް އަލުން ގާއިމުކުރެއްވުމަށް ކުރައްވާ މަސައްކަތެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ރައީސް ޔާމީންގެ އަސްލު ސަޕޯޓަރުންގެ މެދުގައި ނުތަނަވަސްކަން އުފެދިފައިވާކަން އެއީ ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، 2013 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުން ފެށިގެން ރައީސް ޔާމީނާއި ރައީސް ނަޝީދަކީ އެންމެ ބޮޑު ދެ ވާދަވެރިންނެވެ. އެ މަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ރައީސް ނަޝީދުގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ދައުވާ އުފުލައި ޖަލަށް ލުމަކީ މި ދެ ބޭފުޅުންގެ ދެމެދުގައި އޮތް ޒާތީ އަދި ސިޔާސީ ރުޅިވެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ހާމަވެގެންދިޔަ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިއަދު މި ދެ ބޭފުޅުން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރައްވާތަން ފެނުމަކީ ގިނަ ބަޔަކަށް ގަބޫލުކުރަން ދަތި މަންޒަރެކެވެ. މިއީ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ދާއިމީ އެކުވެރިންނާއި ދާއިމީ ދުޝްމަނުން ނުތިބޭނެކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ވަރަށް ފުރިހަމަ މިސާލެކެވެ.

ރައީސް ޔާމީންގެ ސިޔާސީ ސްޓޭޓްމަންޓްތައް އެކި ދުވަސްވަރު އެކި ގޮތަށް ބަދަލުވަމުންދާތީ، އެ މަނިކުފާނުގެ ހަގީގީ މަގުސަދާމެދު ގިނަ ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެވެ. އެއްކޮޅުން އެމްޑީޕީއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވުމަށްފަހު، އަނެއްކޮޅުން އެ ޕާޓީގެ އިސް ލީޑަރުންނާއެކު ގުޅުން ބަދަހިކުރެއްވުމަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ސަރުކާރަށް ފާޑުވިދާޅުވަމުން ގެންދަވާއިރު، ރައީސް މުއިއްޒަށް ތައުރީފުކުރެއްވުމަކީ ޕީއެންސީގެ މެމްބަރުންގެ ތާއީދު ގެއްލުނަ ނުދިނުމަށް ކުޅުއްވާ ސިޔާސީ ކުޅިއެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެ މަނިކުފާނު ސިޔާސީ ގޮތުން ވަކި ކޮޅަކަށް ޖެހިވަޑައިގަންނަވަން އަދިވެސް އުޒުރުވެރިވެވަޑައިގަންނަވާ ކަމެވެ.

ރައީސް ނަޝީދުގެ ސިޔާސީ މިސްރާބުވެސް މިވަގުތު ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވަމުންދާ ގޮތަކަށެވެ. ދަ ޑިމޮކްރެޓްސް އުފެއްދެވުމަށްފަހު، އެޕާޓީ އުވާލައްވައި އަލުން އެމްޑީޕީއާ ގުޅިވަޑައިގެން އެ ޕާޓީގެ ޗެއާޕާސަންކަމަށް ވަޑައިގެން މި ދަނޑިވަޅުގައި ރައީސް ޔާމީނާއެކު މަސައްކަތް ކުރެއްވުމަކީ އިތުރު އޮޅުންތަކެއް އުފެދޭ ކަމެކެވެ. މި ދެ ބޭފުޅުން ގުޅިގެން ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރެއްވި ނަމަވެސް، 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި އެއް ކެންޑިޑޭޓެއް ނެރުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. ސަބަބަކީ ދެ ބޭފުޅުންނަކީވެސް ރިޔާސީ އުންމީދުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ގެންގުޅުއްވާ ދެ ލީޑަރުންނަށް ވުމެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ރައީސް ޔާމީންގެ ސިޔާސީ ނިންމެވުންތައް ބިނާވެގެންދާނީ އެ މަނިކުފާނުގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވާ ޝަރީއަތްތަކުގެ ނަތީޖާއާއި ގުޅިގެންނެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރެއްވުމުގެ ގާނޫނީ ޝަރުތު ފުރިހަމަވާނެކަން އަދިވެސް ކަށަވަރުނުވާއިރު، އެ މަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ މުސްތަގުބަލު އޮތީ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންކަމުން، އެކި ފަރާތްތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރެއްވުމަކީ މިވަގުތު ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ދެމިހުންނެވުމަށް އެ މަނިކުފާނު ގެންގުޅުއްވާ ވަގުތީ އުސޫލެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެ މަނިކުފާނު ކުރައްވާ ބުރަ މަސައްކަތެއްކަން ޔަގީނެވެ.

ރައީސް ޔާމީންގެ ސިޔާސީ ހަޔާތުގައި އެ މަނިކުފާނަކީ އަބަދުވެސް އަމިއްލަފުޅު ނިންމެވުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރިއަށްވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މިއަދުގެ ހާލަތު ބަދަލުވެ، އެހެން ސިޔާސީ ލީޑަރުންގެ އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވެވަޑައިގެންފައިވާ މަންޒަރު ފެނުމަކީ ގިނަ ބަޔަކަށް އާ ކަމެކެވެ. ރައީސް ނަޝީދާއެކު ފައްޓަވާފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ކޮބައިކަން އަދި ބުނަން ދަތި ނަމަވެސް، މިއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނުވާނެ ކަމެއްކަން ކަށަވަރެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު އިތުރަށް ހަލަބޮލިވެގެންދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.

ކުރިއަށް އޮތް 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބަށް ރައީސް ޔާމީންގެ ފަރާތްޕުޅުން ފެންނަމުންދާ ފުށުއަރާ ބަސްމަގާއި އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، އެ މަނިކުފާނަށް ސީދާ އަމާޒެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާކަން ސާފުވެއެވެ. އެމްޑީޕީއަށް ފާޑުވިދާޅުވުމަށްފަހު އެ ޕާޓީގެ ކުރީގެ ލީޑަރުންނާ ގުޅުމާއި، ޕީއެންސީއާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރައްވަމުން ރައީސް މުއިއްޒަށް ތައުރީފުކުރެއްވުމަކީ މީގެ ހެކިތަކެވެ. އެހެންކަމުން، ރިޔާސީ އިންތިހާބާ ހަމައަށް ދާއިރު ރައީސް ޔާމީން ސީދާ އަރާވަޑައިގަންނަވާނެ ސިޔާސީ އޮޑިއެއް އަދިވެސް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާކަން އެއީ ބަދަލުނުކުރެވޭނެ ހަގީގަތެކެވެ.