ރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލެއަކީ އާބާދީ ބޮޑު، ތޮއްޖެހުން ބޮޑު އަދި އުމްރާނީ ގޮތުން ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. މި ސިޓީގެ ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައަކީ މޫސުން ގޯސްވެ ވާރޭވެހޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު މާލޭގެ މަގުތަކުގައި ފެންބޮޑުވެ، އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމެވެ. މަގުތައް މަތީގައި ހެދޭ ފެންގަނޑުތަކުގެ ސަބަބުން ސްކޫލަށްދާ ކުދިންނަށާއި، ވަޒީފާތަކަށްދާ މީހުންނަށާއި، އާންމު ވިޔަފާރިތަކަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ދަނީ އިންތިހާއަށް ކުރަމުންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ވާރޭވެހި މަގުތަކުގައި ބޮޑުވާ ފެންގަނޑު ގޭގޭގެ ތެރެއަށާއި ފިހާރަތަކަށް ވަދެ، އެތައް ލައްކަ ރުފިޔާއެއްގެ މުދަލަށް ގެއްލުންވެގެންދާ މަންޒަރު ފެނުމަކީ މިހާރު އާންމު ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ މުދަލާއި ގޯތިގެދޮރަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުގެ ޒިންމާ ނަގާނެ ފަރާތެއް ނެތި، ރައްޔިތުން ތިބެންޖެހެނީ ބޮޑު މާޔޫސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ މިއަދަކު ނުވަތަ އިއްޔެއަކު ފެށިގެން އުޅޭ މައްސަލައެއް ނޫން ނަމަވެސް، މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ނުގެނެވި ދިގުލައިގެން ދިއުމަކީ ސީދާ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ އިހުމާލުން ވަމުންދާ ކަމެއްކަން މިހާރު ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ.

މާލޭގެ މަގުތައް މިފަދަ ހިތާމަވެރި ހާލަތަކަށް ގޮސް، ކުޑަ ވާރޭކޮޅަކާއެކު މުޅި ސިޓީ ފެނުއަޑިއަށް ދާންޖެހޭ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލުން މާލޭގެ މަގުތަކުގެ ކާނުތައް ސާފުނުކޮށް މަރާމާތު ނުކުރާތީކަން ތަޖުރިބާކާރުންނާއި އާންމު ރައްޔިތުން ދަނީ ބުނަމުންނެވެ. ފެންހިންދާ ނިޒާމަކީ އެ ނިޒާމު ރަނގަޅަށް މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި ގަވާއިދުން މަރާމާތުކޮށް ބަލަހައްޓަންޖެހޭ ނިޒާމެކެވެ. މަގުމައްޗަށް އެޅޭ ކުނިބުންޏާއި، ވެއްޔާއި، ގަސްގަހާގެހީގެ ފަތްތައް ގޮސް ކާނުތަކުގެ ތެރެއަށް އެޅި، އެ ކާނުތައް ބެދުމަކީ ތަބީއީ ގޮތުން ހިނގާނެ ކަމެކެވެ. މިކަން ހުއްޓުވައި، ފެން ދައުރުވާނެ މަގު ފަހިކުރުމަކީ މުނިސިޕަލް ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މައިގަނޑު ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ކޮނޑުގައި އެޅިފައިވާ ވާޖިބެކެވެ. ނަމަވެސް، ކައުންސިލުން މި ޒިންމާ އަދާކުރުމުގައި ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި ފެއިލްވެފައިވާކަން މަގުތަކުގެ މަންޒަރުތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. ކާނުތައް ސާފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ގަވާއިދުން ނުކުރެވޭތީ، ވާރޭވެހޭ ވަގުތުތަކުގައި ފެންގަނޑު ބޭރުވެގެންދާނެ އެއްވެސް މަގެއް ނޯވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަގުތައް މަތީގައި ފެންބޮޑުވެ، ނަޖިސް ފެނާއެކު އާންމު ސިއްހަތަށްވެސް ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކާ ދަނީ ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް އަމާންކަމާއެކު މަގުމަތީގައި ހިނގާބިނގާވެ އުޅުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.

މިފަދަ މުހިންމު އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ކައުންސިލް ނުކުޅެދިފައިވާއިރު، އެ އިދާރާގެ މާލީ ހާލަތު އޮތީ ދަށްކޮށް ކަމަށް ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. މާލޭ ސަރަހައްދުގައި ދުއްވާ ވެހިކަލްތަކުގެ އަހަރީ ފީ ކައުންސިލަށް ލިބޭ ގޮތަށް ދާދި ފަހުން ގާނޫނަށް ގެނައި ބަދަލާ ގުޅިގެން، ކައުންސިލްގެ އާމްދަނީއަށް ވަނީ އިންގިލާބީ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް އައިސްފައެވެ. މާލެއަކީ ރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް އެއްގަމު އުޅަނދުފަހަރު ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެން ދުއްވާ ސިޓީއެވެ. އެތައް ހާސް ސައިކަލަކާއި، ކާރާއި، ޕިކަޕް އަދި އެހެނިހެން އުޅަނދުތައް މާލޭގެ މަގުތަކުގައި ދުއްވާއިރު، މި އުޅަނދުތަކުން ނަގާ އަހަރީ ފީގެ ގޮތުގައި ބޮޑު އަދަދެއްގެ ފައިސާ ދައުލަތަށް ލިބެއެވެ. ގާނޫނަށް ގެނެވުނު އިސްލާހާއެކު، މި ފައިސާ ސީދާ މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ބަޖެޓަށް ވަންނަ ގޮތަށް ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮންމެ އަހަރަކު 140 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ކައުންސިލަށް ލިބެމުންދެއެވެ. މި ބަދަލު ގެނައުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ކައުންސިލްތައް މާލީ ގޮތުން ބާރުވެރިކުރުވައި، ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައް ފެންވަރު ރަނގަޅު ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ގާބިލުކަން ހޯދައިދިނުމެވެ. ޚާއްސަކޮށް، އުޅަނދުފަހަރުން ލިބޭ އާމްދަނީ ބޭނުންކޮށްގެން މަގުތައް މަރާމާތުކުރުމާއި، ޕާކިންގ މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ހޯދައިދިނުމާއި، ފެންހިންދާ ނިޒާމު ފަދަ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ތަރައްގީކުރުމަކީ ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހުން މި ބަދަލު ގެނައިއިރު ކުރި އެންމެ ބޮޑު އެއް އުއްމީދެވެ. ނަމަވެސް މަންޒަރު ފެންނަމުންދަނީ މުޅިން އިދިކޮޅަށެވެ. ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުވި ނަމަވެސް، މަގުތަކުގެ ހާލަތު ދަނީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ގޯސްވަމުންނެވެ.

އަހަރަކު 140 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ކައުންސިލަށް ލިބެމުންދާއިރު، އެ ފައިސާއަށް ވާނުވާ ނޭނގުމަކީ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލެވެ. ކައުންސިލްގެ އެތެރޭގެ މަސްދަރުތަކުންނާއި، މިނިވަން މުއައްސަސާތަކުގެ ބައެއް ރިޕޯޓުތަކަށް ބިނާކޮށް ގިނަ ބަޔަކު ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، މި ބޮޑު އާމްދަނީގެ ބޮޑު ބައެއް ބޭނުންކުރަމުން ދަނީ ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ބޭނުންތަކަށެވެ. ވަކިން ޚާއްސަކޮށް، މާލޭގެ މޭޔަރު އާދަމް އާޒިމާއި އޭނާގެ އަރިހުގައި އުޅޭ އައުވާނުން، ކައުންސިލަށް ވަންނަ މި ފައިސާ ބޭނުންކުރަމުންދަނީ ސިޔާސީ ގޮތުން މަޝްހޫރުވުމަށާއި މީޑިއާ ކެންޕެއިނާއި އަންބޮޑި ބޮޑުކުރުމަށް ކަމަށް ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ވަނީ ތުހުމަތުކުރެވިފައެވެ. މުނިސިޕަލް ޚިދުމަތްތައް ރަނގަޅުކުރުމަށް ހޭދަކުރަންޖެހޭ ފައިސާ، އެކި ނަންނަމުގައި ބޭކާރު ޕްރޮޖެކްޓްތަކަށާއި، ޕްރޮމޯޝަނަލް ހަރަކާތްތަކަށް ޚަރަދުކުރަމުންދާކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މޭޔަރުގެ ސިޔާސީ މުސްތަގުބަލު އުޖާލާކުރުމަށްޓަކައި، ކައުންސިލްގެ ފައިސާއިން ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން މީޑިއާތަކަށް ފައިސާ ބަހައި، އިޝްތިހާރުތައް ހަދައި، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކެމްޕެއިންތައް ހިންގަމުންދާކަމީ ގިނަ ބަޔަކު ދެކެމުންދާ ހަގީގަތެކެވެ. މިއީ ސީދާ ދައުލަތުގެ ފައިސާއަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުން ކަމުގައި ނޫނީ ނުބެލެވޭނެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށް ހޭދަކުރަން ހުންނަ ފައިސާ، ސިޔާސީ މަގުބޫލުކަން ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރުމަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ އެންމެ ނުބައި އެއް ސިފައެވެ.

މި ތުހުމަތުތަކަށް ބާރުލިބޭ އެތައް ކަމެއް ކައުންސިލްގެ އަމަލުތަކުން ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. ކާނުތައް ސާފުކުރުމަށާއި، މަގުތައް ހެދުމަށް ބޭނުންވާ މެޝިނަރީޒް އާއި އާލާތްތައް ގަތުމުގެ ބަދަލުގައި، ކައުންސިލްގެ ބަޖެޓުން އެންމެ ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރަމުންދަނީ އެކިއެކި ކޮންސަލްޓެންސީތަކަށާއި، އިވެންޓްތައް ބޭއްވުމަށާއި، ސިޔާސީ އެކްޓިވިސްޓުންނަށް ވަޒީފާ ދިނުމަށް ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވެއެވެ. މޭޔަރު އާދަމް އާޒިމްގެ އަރިސް ބޭފުޅުންނަށް މަތީ މުސާރަ ލިބޭ މަގާމުތައް ދިނުމާއި، ކައުންސިލްގެ އެކި ޕްރޮޖެކްޓްތައް ބިޑުކުރުމެއް ނެތި ނުވަތަ ނުފޫޒުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ގާތް ފަރާތްތަކަށް ދިނުމަކީ ކައުންސިލްގެ ތެރޭގައި އާންމުވެފައިވާ ސަގާފަތެއް ކަމަށް ދަނީ އަޑުފެތުރެމުންނެވެ. އަންބޮޑި ބޮޑުކުރުމުގެ މި ސަގާފަތުގެ ސަބަބުން، ކައުންސިލްގެ ހިންގުން ވަނީ ހުއްޓުމަކަށް އައިސްފައެވެ. ފަންނީ އަދި ގާބިލު މުވައްޒަފުންގެ ބަދަލުގައި، ސިޔާސީ ގޮތުން ގާތް މީހުންނަށް އިސްކަންދިނުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެފައިވަނީ، ކައުންސިލްގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ފެންވަރު އިންތިހާއަށް ދަށްވެ، ރައްޔިތުންނަށް ދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައް ނުދެވި، މުޅި ނިޒާމު ފެއިލްވުމެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން ހިންގޭ ބޮޑު ޖަރީމާއެކެވެ. މާލޭގެ ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް އެމީހެއްގެ އުޅަނދަށް އަހަރީ ފީ ދައްކަނީ އެ ފައިސާއިން އެމީހުން ދިރިއުޅޭ ވެށި ރަނގަޅުވާނެ ކަމުގެ އުއްމީދުގައެވެ. ނަމަވެސް އެ ފައިސާ ވަންނަނީ މަދު ބައެއްގެ ޖީބުތަކަށާއި، ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ކެމްޕެއިންތައް ފައިނޭންސް ކުރުމަށެވެ.

ކޮރަޕްޝަންގެ މި އަމަލުތައް ހިންގަމުންދާއިރު، ކައުންސިލްގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ވަރެއްގެ ޖަވާބުދާރީވުމެއް ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފަށް އެތައް ޚަރަދުތަކެއް ކުރަމުންދާއިރު، މިކަންކަން ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކަށް ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ކައުންސިލްގެ މާލީ ރިޕޯޓުތައް އާންމުކުރުމުގައި ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އަމަލުނުކުރުމާއި، އޮޑިޓް ރިޕޯޓުތަކަށް އެއްބާރުލުން ނުދިނުމަކީ މި ތުހުމަތުތަކަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ. މޭޔަރު އާދަމް އާޒިމްގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ކައުންސިލް ހިންގަމުންދަނީ އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއް ހިންގާ އުސޫލުން ކަމަށާއި، ރައްޔިތުންނަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސިޔާސީ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ކަންކަން ފޮރުވުމަށް މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ ފާޑުކިޔަމުންނެވެ. ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ އަސްލު މަގުސަދަކީ ރައްޔިތުންނާ ގާތުން ޚިދުމަތް ދިނުން ކަމަށްވީ ނަމަވެސް، މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ މި އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޅި ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމަށްވެސް ވަނީ ހުތުރު ނަމެއް ލިބިފައެވެ. މިއީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ އިތުބާރު ކައުންސިލް ނިޒާމަށް ގެއްލިގެންދާނެ ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ.

މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި، ކަމާބެހޭ ތަހުގީގީ އިދާރާތަކުން މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ މާލީ މުއާމަލާތްތައް ވަރަށް ފުންކޮށް ތަހުގީގުކުރަން ޖެހޭކަމަށް ގާނޫނީ ތަޖުރިބާކާރުންނާއި އާންމު ރައްޔިތުން ދަނީ ގޮވާލަމުންނެވެ. އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނާއި އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މި މައްސަލަތަކަށް ސީރިއަސްކަމާއެކު ފިޔަވަޅު އަޅައި، ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއަށް ޚިޔާނާތްތެރިވެފައިވާ ފަރާތްތަކާމެދު ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ކައުންސިލަށް ލިބޭ 140 މިލިއަން ރުފިޔާއަކީ މާލޭގެ މަގުތަކުގެ ހާލަތު ބަދަލުކޮށް، ފެންބޮޑުވާ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ގެނެވިދާނެ ފަދަ ބޮޑު އަދަދެކެވެ. ނަމަވެސް އެ ފައިސާ ސިޔާސީ ބޭނުންތަކަށާއި އަމިއްލަ ޖީބު ބޮޑުކުރުމަށް ހޭދަކުރަމުންދާހާ ހިނދަކު، މާލޭގެ މަގުތަކުގެ ހާލަތު ރަނގަޅުވާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް އުއްމީދެއް ނެތެވެ. މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލް މިއަދު މިވަނީ ކޮރަޕްޝަންގެ ހާއްޔަކަށް ބަދަލުވެފައި ކަމީ ދެބަސްވެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. މޭޔަރު އާދަމް އާޒިމާއި އޭނާގެ ބައިވެރިންގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން، މާލޭގެ ރައްޔިތުން މިއަދު މިވަނީ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުން މަހުރޫމްވެ، ފެންބޮޑުވެފައިވާ މަގުތަކެއްގައި ހާލުގައި ޖެހިފައެވެ. މިކަމަށް އަވަސް ހައްލެއް ނުލިބިއްޖެނަމަ، މާލޭގެ އުމްރާނީ އަދި އިޖުތިމާއީ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވެ، މުޅި މާލެ ބޮޑު ކާރިސާއެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެން ދިއުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ. އާންމު ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިންނާއި ފީތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔަށް ބޭނުންނުކުރާހާ ހިނދަކު، ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއެއް ނުގެނެވޭނެކަން މިއަދު މިވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ.