ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތައް އާންމުވަމުންދާ މިންވަރު ކަންބޮޑުވާ ދަރަޖައަކަށް އިތުރުވެފައިވާއިރު، މިއީ ގައުމުގެ ސިއްހީ ނިޒާމަށާއި އިގުތިސާދަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތަކާއި، ކެއިންބުއިމުގެ ނުރަނގަޅު އާދަތަކުގެ އިތުރުން ހެލިފެލިވެ އުޅުން މަދުވުން ހިމެނެއެވެ.
ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކާއި ރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ހާލަތު
ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކަކީ އެއް މީހެއްގެ ފުށުން އަނެއް މީހާއަށް ވާރުތަނުވާ، ނަމަވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ފަރުވާކުރަންޖެހޭ ބަލިތަކެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިމެނެނީ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، ހަކުރުބައްޔާއި، ކެންސަރު އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ދާއިމީ ބަލިތަކެވެ. ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ދާއިރާއިން ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައިވީ ނަމަވެސް، އާބާދީގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތަކަށް އައި ބަދަލުތަކާއެކު މިފަދަ ބަލިތަކަށް މީހުން ހުށަހެޅޭ މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ. ސިއްހީ މާހިރުން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ގައުމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމާއި އިގުތިސާދީ ދުވެއްޔަށްވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ މި ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތްކުރާ އުމުރުފުރާގެ ގިނަ ބަޔަކު ނުކުޅެދުންތެރިކަމާ ކުރިމަތިލާންޖެހި، ގައުމުގެ އިންސާނީ ވަސީލަތްތަކަށް އޭގެ އުނިކަން އަންނާތީއެވެ.
ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާއި މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދުތައް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހެލްތު މިނިސްޓްރީއާއި ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާއިން ގުޅިގެން އެކުލަވާލާފައިވާ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި މަރުވާ މީހުންގެ ނިސްބަތުގެ އަށްޑިހަ ހަތަރެއް އިންސައްތަ މީހުން މަރުވަނީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގައެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިއާ ސަރަހައްދަށް ބަލާއިރުވެސް ނިސްބަތުން ވަރަށް މަތީ އަދަދެކެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވާގޮތުގައި ދެހާސް ތޭވީސް ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް އެއްހާސް ހަސަތޭކައަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މިފަދަ ބަލިތަކުގައި ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވެފައިވަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގައެވެ. ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވަނީ ހަކުރުބަލީގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އެކިއެކި މައްސަލަތަކުގައެވެ.
މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތުން ދާދިފަހުން ކުރިއަށްގެންދިޔަ ސްޓެޕްސް ސަރވޭގެ ނަތީޖާއިން ދައްކާގޮތުގައި، ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ލޭމައްޗަށް ދިއުމާއި، ކޮލެސްޓްރޯލް މަތިވުމާއި، އަދި ހަކުރުބަލީގެ ނިސްބަތް އިންތިހާއަށް ވަނީ މަތިވެފައެވެ. މިސާލަކަށް ފާފު އަތޮޅުގައި ހިންގުނު ޕްރައިމަރީ ހެލްތު ކެއަރ ޕްރޮގްރާމެއްގެ ތެރެއިން ހެދުނު ޓެސްޓުތަކުން އެކަނިވެސް ސާދަ އިންސައްތަ މީހުންގެ ލޭމައްޗަށްދާކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. އަދި އަށް އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަކީ ހަކުރުބަލި ތަހައްމަލުކުރަމުންދާ މީހުންނެވެ. ބާވީސް އިންސައްތަ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރަށްވުރެ މަތީގައި ހުރިކަން ވަނީ ކަށަވަރުކުރެވިފައެވެ. މި ހިސާބުތަކުން ދައްކައިދެނީ ގައުމުގެ އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކަލުގެ ތެރޭގައި ތިބިކަމެވެ.
ބަލިތައް ގިނަވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް
ރާއްޖޭގައި ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތައް އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައިވަނީ މައިގަނޑު އެތައް ސަބަބުތަކަކާ ގުޅިގެންނެވެ. އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލެވެ. ކުރީ ޒަމާނާ ހިލާފަށް މިއަދު ގިނަ މީހުންނަކީ އިށީނދެގެން ތިބެ ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގައި އުޅޭ މީހުންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑަށް ލިބެންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ކަސްރަތު ނުލިބި، ފަލަވުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އާންމުވެފައެވެ.
ދެވަނަ ސަބަބަކީ ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތަކެވެ. ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ ގިނަ ކާބޯތަކެއްޗަކީ ސިއްހަތަށް ފައިދާހުރި ތަކެއްޗަށްވުރެ ބޮޑަށް، ދަޅުގައި ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ އަދި ގިނަ ދުވަހު ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެކިއެކި ކެމިކަލް އަޅާފައި ހުންނަ ތަކެއްޗެވެ. ހަކުރާއި ލޮނު އަދި ތެޔޮ ގިނައިން އެކުލެވޭ ކާނާ އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ ހަކުރުބައްޔާއި ލޭމައްޗަށް ދިއުން ފަދަ ބަލިތަކަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ތާޒާ މޭވާއާއި ތަރުކާރީ ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރާ މިންވަރު ދަށްވުމަކީވެސް ސިއްހީ މައްސަލަތައް އިތުރުވާ ސަބަބެކެވެ.
ތިންވަނަ ސަބަބަކީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ގިނަވުމެވެ. ރާއްޖޭގައި ޒުވާނުންނާއި ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރޭގައި ސިނގިރޭޓު ބުއިމާއި ވޭޕްކުރުން ފަދަ އާދަތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ވަނީ ފެތުރިފައެވެ. ދުންފަތުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރާއި ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މީހާ ހުށަހެޅިގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެނަރޖީ ޑްރިންކްސް ފަދަ ހަކުރު ގިނައިން އެކުލެވޭ ބުއިންތައް ބޭނުންކުރާ ނިސްބަތް މަތިވުމަކީވެސް މިފަދަ ބަލިތައް އާންމުވުމަށް މެދުވެރިވާ ވަރަށް ބޮޑު ސަބަބެކެވެ.
ބަލިތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ކުރެވޭނެ ކަންކަން
ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައާއި ފަރުދީ ފެންވަރުގައި ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ވަނީ ޖެހިފައެވެ. އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ އާންމު ސިއްހަތަށް ދޭ ސަމާލުކަން އިތުރުކުރުމެވެ. މިގޮތުން ޕްރައިމަރީ ހެލްތު ކެއަރ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، ބަލިވުމުގެ ކުރިން ބަލިތައް ދެނެގަނެވޭނެ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެއްސުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ބައެއް އަތޮޅުތަކުގައި މިހާރު ފަށާފައިވާ ޕްރައިމަރީ ހެލްތު ކެއަރ ޕްރޮގްރާމްތައް މުޅި ރާއްޖެއަށް ފުޅާކޮށް، ގަވާއިދުން ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި، ހަކުރު އަދި ކޮލެސްޓްރޯލް ޓެސްޓުކުރެވޭނެ ފަސޭހަ މަގުތައް ތަނަވަސްކޮށްދޭންޖެހެއެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ ސިއްހަތަށް ގެއްލުންދޭ ތަކެތި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކެއް ތަންފީޒުކުރުމެވެ. ދުންފަތުގެ ބާވަތްތަކާއި، ހަކުރު ގިނައިން އެކުލެވޭ ބުއިންތަކުން ނަގާ ޓެކްސް ބޮޑުކުރުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައިވެސް މިކަމަށް އޮތް އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް ހައްލެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސްކޫލް ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފައިދާހުރި ކާނާއާއި ކަސްރަތުގެ މުހިންމުކަން އުނގަންނައިދިނުމާއި، ސްކޫލްތަކުގެ ކެންޓީނުތަކުގައި ސިއްހަތަށް ގެއްލުންދޭ ކާބޯތަކެތި ވިއްކުން މަނާކުރުމަކީ މުސްތަގުބަލުގެ ޖީލުތައް މި ބަލިތަކުން ސަލާމަތްކުރުމަށް އެޅޭނެ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ހަމައެއާއެކު، އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރިއަށްގެންދިއުމަކީވެސް ވަރަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މީހުންނަށް ކަސްރަތުކުރެވޭނެ ޕާކުތަކާއި ހުސް ޖާގަތައް އިތުރުކޮށް، ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމަކަށް މީހުން އަހުލުވެރިކުރުވުމަކީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތައް މަދުކުރުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ހަރުދަނާ އެއް ބިންގަލެވެ. މިކަންކަން ހާސިލުކުރެވޭނީ ސަރުކާރާއި، ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިންނާއި އަދި އާންމު ރައްޔިތުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކޮށްގެންނެވެ.
