ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ މަޝްރަހަށް ބަލާއިރު، ބޮޑެތި ބާރުތަކުން އެމީހުންގެ ރިޓަޔަރޑް ނުވަތަ ޚިދުމަތުން ވަކިވެފައިވާ އިސް ޖެނެރަލުން އަލުން މުހިންމު މަޤާމުތަކަށް ނެރުމަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން އަދި، މިހާރުވެސް ފެންނަމުންދާ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އިއްތިފާޤަކުން ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ފަހަތުގައި ވަރަށް ވަރުގަދަ ސަބަބުތަކާއި، އިސްތިރާޖީ މަޤުސަދުތަކެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ.

ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް މިސާލަކީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު އެމެރިކާއިން ޖެނެރަލް ޑަގްލަސް މެކްއާތަރ އަލުން ޚިދުމަތަށް ނެރުމެވެ. އޭނާ ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައި ވަނިކޮށް، ފިލިޕީންސްގެ ދިފާޢީ ކަންކަމާއި ޕެސިފިކް ސަރަޙައްދުގެ ހަނގުރާމައިގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް އޭނާ އަލުން ނެރުނެވެ. ހަމައެއާއެކު، ފަހުގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ކުރީގެ ދައުރުގައި ޖެނެރަލް ޖޭމްސް މެޓިސް ސެކްރެޓަރީ އޮފް ޑިފެންސްގެ މަޤާމަށް އައްޔަންކުރެއްވުމާއި، ރައީސް ޖޯ ބައިޑަންގެ ދައުރުގައި ލޮއިޑް އޮސްޓިން އެ މަޤާމަށް ގެންނެވުމަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަންކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން ރަޝިޔާ-ޔޫކްރެއިން ހަނގުރާމައިގައިވެސް، ތަޖުރިބާކާރު ރިޓަޔަރޑް ޖެނެރަލުންގެ އިރުޝާދާއި ޚިދުމަތް ރަޝިޔާއިން ހޯދަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ރިޓަޔަރޑް ޖެނެރަލުން އަލުން ޚިދުމަތަށް ނެރެނީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ތިން ސަބަބަކާ ހުރެއެވެ.

1. ސިޔާސީ ބައިބައިވުމުގެ ބަދަލުގައި ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން އިސްކުރުން

މިގޮތުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ، ސިޔާސީ ބައިބައިވުމުގެ ބަދަލުގައި ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން އިސްކުރުމެވެ. ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ވާދަވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޤައުމީ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ސިޔާސީ ލީޑަރުން ގިނަފަހަރަށް އިސްކަންދެނީ އެ ބޭފުޅުން ނިސްބަތްވާ ޕާޓީއަކަށް ނުވަތަ ވަކި ފިކުރަކަށެވެ. ނަމަވެސް، ރިޓަޔަރޑް ޖެނެރަލުންނަކީ މުޅި އުމުރު ޤައުމީ ދިދައިގެ ދަށުގައި، ވަކި ޕާޓީއަކަށް ވަކި ފިކުރަކަށް ބެލުމެއް ނެތް ”ޤައުމީ“ ޚިދުމަތުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާ ބޭފުޅުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ޤައުމު އިސްތިރާޖީ ގޮތުން ނުތަނަވަސް ދަނޑިވަޅެއްގައި އޮންނައިރު، ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށާއި ސިޔާސީ ކުލަވަރު ނުޖެހޭ ޤައުމީ ނިންމުންތަކެއް ނިންމުމަށް މިފަދަ ބޭފުޅުންގެ ބޭނުން ހިފައެވެ. މިއީ ޤައުމިއްޔާތު އިސްކޮށް، ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމުން ޤައުމު ސަލާމަތްކުރުމަށް އެޅޭ ފިޔަވަޅެކެވެ.

2. ދަޢުލަތަށް އޮންނަ ވަފާތެރިކަމާއި އިސްތިރާޖީ ތަޖުރިބާ ބޭނުންކުރުން

ދެވަނަ ސަބަބަކީ، ދަޢުލަތަށް އޮންނަ ވަފާތެރިކަމާއި އިސްތިރާޖީ ތަޖުރިބާ ބޭނުންކުރުމެވެ. ޖެނެރަލުންނަކީ ދަޢުލަތުގެ ސިޔާދަތާއި މިނިވަންކަން ޙިމާޔަތްކުރުމަށް ހުވާކޮށްގެން ތިއްބަވާ ބޭފުޅުންނެވެ. ސިޔާސީ މީހުން އިންތިޚާބުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކަންކަން ނިންމާއިރު، ޖެނެރަލުންގެ ވިސްނުން ހުންނަނީ ދުރު މުސްތަޤުބަލުގައި ޤައުމަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ ބެލުމަށެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާރުތަކުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ޤައުމުގެ ދިފާޢީ އަދި ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ސިޔާސީ މަންފާއަށްވުރެ ޤައުމީ ސަލާމަތާއި ޤައުމިއްޔާތަށް އިސްކަންދޭނީ މިފަދަ ތަޖުރިބާކާރުންނެވެ. އެ ބޭފުޅުންގެ ނިންމުންތަކުގައި އަމިއްލަ އެދުމަށްވުރެ ބޮޑަށް ”އެންމެ ފުރަތަމަ ޤައުމު“ މި އުސޫލު ގެންގުޅޭތީ، ޤައުމީ ބާރުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެ ބޭފުޅުންގެ ޚިދުމަތް އަލުން ހޯދަނީއެވެ.

3. ކްރައިސިސް މެނޭޖްމަންޓްގައި ޤައުމީ ސާބިތުކަން ދެމެހެއްޓުން

ތިންވަނަ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަވަނީ ކްރައިސިސް މެނޭޖްމަންޓްގައި ޤައުމީ ސާބިތުކަން ދެމެހެއްޓުމެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަޙު ބަދަލުވަމުންދާ ހަލުވި މިނަށް ބަލާއިރު، ކޮންމެ ވަގުތަކީވެސް ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ވަގުތެކެވެ. ސިފައިންގެ އިސް މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނަކީ ނުތަނަވަސް ޙާލަތްތަކުގައި ހާސްވުމެއް ނެތި، ތަރުތީބުވެފައިވާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން މަސައްކަތްކުރަން ދަންނަ ބޭފުޅުންނެވެ. ސިޔާސީ މީހުންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ދަޢުލަތުގެ މުޢައްސަސާތައް ބަލިކަށިވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، ޖެނެރަލުންގެ ހަރުދަނާ އަޚުލާގާއި ޑިސިޕްލިން ސިވިލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނަށް ގެނައުމަކީ ބޮޑެތި ބާރުތަކުން ކުރާ ކަމެކެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ކޮންމެފަދަ ޕްރެޝަރެއްގައިވެސް، ކިތަންމެ ހައްސާސް ވަގުތެއްނަމަހީވެސް، ޤައުމުގެ މަސްލަޙަތު ނަގާލުމެއް ނެތި، ޤައުމީ ސިފައެއްގައި ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުމެވެ.

މިދެންނެވި ސަބަބުތަކުގެ އިތުރުން، މިފަދަ ބޭފުޅުންގެ ކިބައިގައި ހުންނަ ބައެއް ޚާއްޞަ ސިފަތަކަކީ ދަޢުލަތް ހިންގުމުގައި ނުހަނު ބޭނުންތެރި ސިފަތަކެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ޤައުމީ ވިސްނުމާއި، އިސްތިރާޖީ ރޭވުންތެރިކަމާއި، ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ހުންނަ ހަރުދަނާކަން ހިމެނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ދަޢުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް އޮންނަ އިޙުތިރާމާއި، ހަރުދަނާ އަޚުލާގާއި، ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާބިލުކަމަކީ އެ ބޭފުޅުންގެ އިތުބާރު ބޮޑުވާ ސަބަބުތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ލީޑަރޝިޕްގެ ހުނަރާއި، ޤައުމަށް އޮންނަ ވަފާތެރިކަމާއި، ރިސްކް މެނޭޖްމަންޓްގެ ތަޖުރިބާގެ ސަބަބުން ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން އާލާކުރުމަށް އެ ބޭފުޅުންނަށް ފަސޭހަވެއެވެ.

ރިޓަޔާޑް ބޭފުޅުން މަޤާމްތަކަށް
މިސަރުކާރުގެ ކުންފުނިތަކުގެ ވެރިންގެ ގޮތުގައި ރިޓަޔާޑް ސިފައިންގެ ބޭކަލުންނާއި، ފުލުހުން އައްޔަން ކުރަންފެށުމުން އިދިކޮޅުގެ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ފާޑުކިޔައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ފަރުވާލެއްނެތެވެ. މީގައި ހަމަ އެއްވެސް ގޯހެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ފެންނާންއޮތީ ރަނގަޅެވެ. ސަރުކާރުގެ އިސްމަޤާމުތަކާއި، އެމްބަސީތަކުގައި ވެސް މިފަދަ ބޭފުޅުން ފުދޭވަރަކަށް އެބަތިއްބެވެ. އެގޮތުން ރައީސް އޮފީހުގެ ނޭޝަނަލް ސެކިޔުރިޓީ އެޑްވައިޒަރުގެ މަޤާމަށް ކުރީގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ލެފްޓިނެންޓް ކާނަލް (ރިޓަޔާޑް) އިބްރާހީމް ލަޠީފް، އެމްޓީސީސީގެ ސީއީއޯ އަދި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މަޤާމަށް ކުރީގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރު އޮފް ޕޮލިސް އަޙްމަދު ސައުދީ، މިފްކޯގެ ސީއީއޯއަކަށް ބްރިގޭޑިޔަރ ޖެނަރަލް (ރިޓަޔާޑް) ފަރުހަތު ޝަހީރު، ފެނަކާގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މަޤާމަށް ސިފައިން ގޭގައި 21 އަހަރު ހޭދަކުރެއްވި މޭޖަރ (ރިޓަޔާޑް) މުހައްމަދު ނަޖާހް، ހައުސިންގް ޑިވއލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެޗްޑީސީ) ގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު ބްރިގޭޑިޔާ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔާޑް) އަލީ ޒުހައިރު, އަދި ކޮންޓްރޯލަރ ޖެނެރަލް އޮފް އިމިގްރޭޝަންގެ މަޤާމަށް، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ރިޓަޔަރޑް އަހުމަދު ފަސީހް އަދި ތުރުކީވިލާތަށް ދިވެހިރާއްޖޭން ކަނޑައަޅުއްވާފައި ހުންނަވާ ސަފީރު ކަމަށް ލެފްޓިނެޓް ޖެނެރަލް (ރިޓަޔާޑް) އަބްދުއްރަޙީމް އަބްދުއްލަތީފް ވަނީ އައްޔަން ކުރައްވާފައެވެ. އަދި މިވެރިކަމުގައި އުފެއްދެވި ރިޔާސީ ކޮމިޝަނަށްވެސް ވަނީ ބްރިގޭޑިޔާ ޖެނެރަލް ރިޓަޔާޑް އަހުމަދު މުޙައްމަދު އައްޔަން ކުރައްވާފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ދެން މިފެނުނީ މާލޭގެ މޭޔަރުކަމަށް ޕީއެންސީ ޓިކެޓްގައި ވާދަކުރަވަން ކައުންސިލް ރޭހަށް ނުކުންނެވި ވަރުގަދަ ފަހުލަވާނެވެ.

މިފަދަ ބޭފުޅުން އަލުން ޚިދުމަތަށް ނެރެނީ ވަކި ޚާއްޞަ ސަބަބުތަކަކާ ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ޤައުމަށް ދިމާވާ ބޮޑެތި ކާރިސާތަކުން އަރައިގަތުމަށާއި، ދަޢުލަތުގެ އިދާރާތަކުގައި އަށަގަނެފައިވާ ކޮރަޕްޝަނާއި އިދާރީ ބާގަނޑުތައް ބައްދައި، ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން ހިމެނެއެވެ. އެމެރިކާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، ޖެނެރަލް ޖޯޖް މާޝަލް އާއި ޑްވައިޓް އައިޒަންހަވަރ ފަދަ ބޭފުޅުންނަކީ އަސްކަރީ ޚިދުމަތަށްފަހު މަދަނީ ހިންގުމުގެ ތެރެއިން ޤައުމު ބިނާކުރުމުގައި ނަމޫނާ ދެއްކެވި ބޭފުޅުންނެވެ. އެ ބޭފުޅުންގެ ކިބައިގައި ހުންނަ ސުންގަޑިއަށް ކަންކަން ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަމާއި، ހަރުދަނާ އަޚުލާޤަކީ އިދާރީ ހިންގުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

މި ނަމޫނާއަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިއަދުގެ ޙާލަތާ މިކަން ގުޅުވައިލުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލަކީ މި ފަހަކަށް އައިސް ކޮރަޕްޝަނާއި އިދާރީ ގަޑުބަޑުތަކުގެ ބޮޑު ހާއްޔަކަށް ބަދަލުވެފައިވާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ސިފަކުރެއެވެ. މިފަދަ ދަނޑިވަޅެއްގައި، މާލޭގެ މޭޔަރު ކަމަށް ކުރީގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރުކަން ކުރައްވާފައިވާ މޭޖަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔާޑް) މޫސާ އަލީ ޖަލީލު، ސަރުކާރު ހިންގާ ޕީއެންސީގެ ޓިކެޓުގައި ވާދަކުރެއްވުމަށް ނިންމެވުމަކީ މާލޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު އުންމީދީ ފުރުޞަތެކެވެ.

މޭޔަރަކަށް ރިޓަޔާޑް ޖަލީލް ކީއްވެ؟

އާދެ، މޫސާ ޢަލީ ޖަލީލަކީ މީގެ 32 އަހަރު ކުރިން 1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރ 3 ގައި ދިވެހީންގެ ތެރެއިން މަދު ޚާއިނުންކޮޅެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި، އޭރުގެ ސަރުކާރު ބަޣާވަތަކުން ވައްޓާލުމަށް ރޭވި މުޑުދާރު ރޭވުމުގައި، ތަމަޅައިންގެ ފައުޖަކާއެކު ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ދިން ޢުދުވާނީ ހަމާލާގައި ދުޝްމަނުން ކުރަންއައި ކަންކަން ހާޞިލްނުވުމުން ފިލައިގެންދާން ޖެހުނު އެއް ސަބަބޭ ބުނުމަކީ ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިއީ މިއަދުގެ ޒުވާނުން ހޯދާ ބަލާ ދިރާސާކުރުން މުހިންމު ވާހަކަތަކެވެ. ނޮވެމްބަރ 3 ގެ ޙާދިސާގައި ޤައުމުގެ ދިފާޢުގައި އަމިއްލަ ފުރާނަ އަތްމައްޗަށް ލައްވައިގެން ދުޝްމަނުންނާ ކުރިމަތި ލައްވައި ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައި ދެއްވުމުގައި އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި ހުންނެވި، މޭޖަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔާޑް) ޖަލީލް ވިދާޅުވީ އެދުވަހުވެސް ޤައުމީ ޚިދުމަތުގައި ނުކުންނެވި ޖޯޝާއި، އެ ހިތްވަރާއި، އެ ބުންވަރު މިއަދުވެސް އެބަހުރިކަމަށެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ރިޓަޔަރޑް ޖެނެރަލުން ފަދަ ތަޖުރިބާކާރު ބޭފުޅުން އިސް މަޤާމުތަކަށް އައްޔަންކުރެއްވުމުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ސަރުކާރަކީ ފަސްބައި ސާފު، ނަޒާހަތްތެރި އަދި ހިންގުންތެރި ސަރުކާރަކަށް ހެދުމެވެ. މޫސާ ޢަލީ ޖަލީލަކީ އަސްކަރިއްޔާގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ޚިދުމަތްކުރައްވައި، އިންޓެގްރިޓީ ހިފަހައްޓަވާފައިވާ، އަޚުލާޤީ ގޮތުން ނަމޫނާ ބޭފުޅެކެވެ.

މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ހިންގުން ހަރުދަނާކޮށް، ކޮރަޕްޝަނުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި މޫސާ ޢަލީ ޖަލީލު ފަދަ ”ޑިސިޕްލިންޑް“ ބޭފުޅަކު މޭޔަރުކަމަށް އައުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި ހިންގުންތެރިކަމާއި، ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ހިތްވަރަކީ މާލޭގެ ތަރުތީބު ގެއްލިފައިވާ ކަންކަން އިސްލާހުކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު ހައްލެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާރުތަކުން ދެއްކި ނަމޫނާއާ އެއްގޮތަށް، ރާއްޖޭގައިވެސް މިފަދަ ޤާބިލު ބޭފުޅުންނަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ޤައުމީ ތަރައްޤީއަށާއި، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ އިތުބާރު ބޮޑުކުރުމަށް އެޅޭނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.

އެހެންކަމުން މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު ދެންނެވޭނީ މޫސާ ޢަލީ ޖަލީލަކީ މާލޭގެ މޭޔަރުކަމަށް އެންމެ އެކަށޭނެ އެއް ބޭފުޅެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ގޮތަކުން ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ފަސްބައި ސާފުކަމާއި، ތަޖުރިބާގެ މުއްސަނދިކަމާއި، އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި، ކޮންމެފަދަ ޙާލަތެއްގައިވެސް ޤައުމީ މަޞްލަޙަތު ކުރިއަށް ނެރުއްވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން އޮތުމުންނެވެ. އަމިއްލަ މަސްލަޙަތަށްވުރެ، ޤައުމާއި ރައްޔިތުންގެ މަސްލަޙަތު ޙިމާޔަތް ކުރައްވާނެ ކަމާއިމެދު އެއްވެސް ޝައްކެތް ނެތުމެވެ. މިއީ މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލް އައު މިޞްރާބަކަށް ގެންދިއުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ. ގޮތް ނިންމާނީ ރައްޔިތުންނެވެ.