ރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދުވަހަކީ މީލާދީން 1573 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒުންގެ އަޅުވެތިކަމުން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކޮށް، އައްސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޒަމް ދިވެހި ޤައުމަށް މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވި ތާރީޚީ ހާދިސާ ފާހަގަކުރުމުގެ ގޮތުން ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހު ފާހަގަކުރާ މަތިވެރި ދުވަހެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ހިނގި އެންމެ ހިތާމަވެރި އެއް ހާދިސާ ފެށިގެން އައީ މީލާދީން 1558 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒުން ރާއްޖެއަށް ދިން ވަރުގަދަ ޙަމަލާއިންނެވެ. މި ޙަމަލާގައި އޭރު ރާއްޖޭގެ ތަޚުތުގައި އިންނެވި އައްސުލްޠާން ޢަލީ ހަވަނަ ނުވަތަ ޢަލީ ރަސްގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލުމަށްފަހު، ޕޯޗުގީޒުން ރާއްޖޭގެ މައްޗަށް ވެރިވެގަތެވެ. މި ހާދިސާއަށްފަހު ރާއްޖެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބޭރު ބައެއްގެ ސީދާ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ. މިއާއެކު ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ ވެރިކަމާއި މިނިވަންކަން ގެއްލި، ބިރުވެރި އަނދިރި ދުވަސްތަކަކާ ދިވެހި އުންމަތް ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ.

ޕޯޗުގީޒުންގެ އަނިޔާވެރި އަޅުވެތިކަން ވިދިވިދިގެން 15 އަހަރު ދުވަހަށް ދެމިގެން ދިޔައެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޕޯޗުގީޒުންގެ ފަރާތުން ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ހިންގުމާ ހަވާލުވެ ހުރި އަނދިރިއަނދިރިންގެ އަނިޔާވެރިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ. ދިވެހިންގެ މުދާތައް ފޭރި، ރައްޔިތުންނަށް ނުހަނު ބޮޑެތި ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ އަނިޔާތައް ދެމުން ގެންދިޔައެވެ. އޭރު ދިވެހިންގެ އިޤުތިޞާދީ މައިގަނޑު މަސައްކަތް ކަމުގައިވާ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ ބޮޑު ބައެއް ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ޕޯޗުގީޒުންނަށް ދައްކަން މަޖުބޫރުކުރުވިއެވެ. މި އަނިޔާވެރިކަމުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހިސާބަކަށް ދިޔައީ، ދިވެހިންގެ މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީން ދޫކޮށް ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވަނުމަށް މަޖުބޫރުކޮށް، އެކަމާ ދެކޮޅުހަދާ މީހުން މަރާލުމަށް އަނދިރިއަނދިރިން އަމުރު ނެރުނު ހިސާބުންނެވެ.

ރާއްޖެއާއި ދިވެހިންގެ ދީން ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ނުކުމެވަޑައިގަތީ ހއ. އުތީމު، ޙުސައިން ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ބޭފުޅުން ކަމުގައިވާ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި، ޙަސަން ތަކުރުފާނާއި އަދި ޢަލީ ތަކުރުފާނެވެ. މި ތިން ބޭފުޅުންނަށް ދިވެހިންނަށް ލިބެމުންދިޔަ ނިކަމެތިކަން ފެނިވަޑައިގެން، ޕޯޗުގީޒުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކޮށް ޤައުމު ސަލާމަތްކުރުމަށް ވަރުގަދަ ޢަޒުމެއް ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އެބޭފުޅުންގެ މި މަތިވެރި ޖިހާދަކީ އެއްވެސް ހާލެއްގައި އަމިއްލަ އެދުންފުޅެއް އޮވެގެން ކުރެއްވި ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ހަމައެކަނި ދީނާއި ޤައުމަށްޓަކައި ވެވަޑައިގަތް މަތިވެރި ޤުރުބާނީއެއްކަން ތާރީޚު ހެކިދެއެވެ. ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް މަޤްޞަދަކީވެސް މި މަތިވެރި ޤުރުބާނީގެ ހަނދާންތައް އާކުރުމެވެ.

ޕޯޗުގީޒުންނާ ދެކޮޅަށް ކުރެއްވި ޖިހާދުގައި އުތީމު ތިންބެއިން ބޭނުންކުރެއްވި އެންމެ މުހިންމު ހަތިޔާރަކީ ކަޅުއޮށްފުއްމި ނަމަކަށް ކިޔުނު ހަލުވި އޮޑިއެކެވެ. ބާރަށް ދުވާ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްގެން ބަނދެފައިވާ މި އޮޑީގައި ތަކުރުފާނުންގެ ލަޝްކަރު ދަތުރުކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. ދުވާލުގެ އަލިކަމުގައި ރަށްރަށުގެ ފަޅުތަކުގައްޔާއި ވަލުތެރޭގައި ފިލާތިބެ، ރޭގަނޑުވުމުން ޕޯޗުގީޒުންގެ ފާރަވެރިންނަށް ކުއްލި ޙަމަލާތައް ދެއްވުމަށްފަހު އަވަހަށް ފިލައިގެން ދިއުމަކީ އެބޭފުޅުން ގެންގުޅުއްވި މައިގަނޑު ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅެވެ. ކަޅުއޮށްފުއްމި ބަނދެފައިވަނީ ބާރަށުގައި ކަމަށާއި، މި އޮޑި ބަނުމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރިކަމާއި ފަންނުވެރިކަން ކަމަށް ތާރީޚު ފޮތްތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

މި ޖިހާދުގައި އުތީމު ބޭފުޅުންނަށް ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ވަރަށް ގިނަ ދިވެހިންގެ އެހީތެރިކަން ލިބިގެންދިޔައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މާރަންދޫ އަލީ ޙާޖީއާއި، ޙަސަން ޙާޖީ ފަދަ ވަފާތެރި ބޭފުޅުންގެ ނަންތައް ތާރީޚުގައި ރަން އަކުރުން ފަވާލެވިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މަލިކަށް ވަޑައިގެން އެރަށުގެ މީހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯއްދަވައި، އަދި އިންޑިއާގެ ކަންނަންނޫރު އަލީ ރާޖާގެ ކިބައިން ހަތިޔާރާއި ލަޝްކަރީ އެހީތެރިކަންވެސް ތަކުރުފާނުން ހޯއްދެވިއެވެ. މި އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައިވަންތަކަމަކީ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ރޫޙާ ގުޅިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފައެވެ.

ޕޯޗުގީޒުންގެ އަނިޔާވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި އެ މަނިކުފާނުގެ ލަޝްކަރު މާލެއަށް ވަޑައިގަތީ ހިޖުރީ ސަނަތުން 981 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ އެއްވަނަ ވިލޭރޭގައެވެ. މި ރެއަކީ ދިވެހިން އިސްލާމްދީން ދޫކޮށް ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވަނުމަށް އަނދިރިއަނދިރިން ދީފައިވާ މުހުލަތު ހަމަވާ ރެއެވެ. މާލެއަށް ފައިބައިވަޑައިގެން، ޕޯޗުގީޒުންގެ ކޯއްޓޭއަށް ޙަމަލާދެއްވައި، އެމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ކުރިމަތިލުމެއް ހިންގަވައި ކާމިޔާބު ހޯއްދެވިއެވެ.

މި ވަރުގަދަ ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި، މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ބަޑީގެ އުންޑައަކުން އަނދިރިއަނދިރިން މަރުވެގެން ވެއްޓުނެވެ. އަނދިރިއަނދިރިން މަރުވުމާއެކު ޕޯޗުގީޒުންގެ ލަޝްކަރުގެ ހިތްވަރު އެލި، ދިވެހިންގެ ކުރިމަތީގައި އަމާންދީ ހަތިޔާރު ބެހެއްޓިއެވެ. މި ތާރީޚީ ކާމިޔާބީއާއެކު، ފަނަރަ އަހަރުވަންދެން ދިވެހިން ތަޙައްމަލުކުރަމުން އައި އަޅުވެތިކަމާއި ބިރުވެރިކަމުގެ އަނދިރި ވިލާގަނޑު ރާއްޖެއިން ފިލައިގެން ދިޔައެވެ. ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހަށް އިރުއެރީ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަމާއި އިސްލާމީ ނޫރުން މުޅި ރާއްޖެ އަލިކުރަމުންނެވެ.

މި މަތިވެރި ފަތަޙައަށްފަހު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އައްސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޒަމްއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އަމާންކަމާއި ސުލްހަ މަސަލަސްކަން ގެނެސްދެއްވައި، އިސްލާމްދީނުގެ އުސޫލުތައް ފުރިހަމައަށް ޤާއިމުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ދިވެހި ޤައުމުގެ ދިފާޢީ ބާރު ވަރުގަދަކުރައްވައި، ރާއްޖޭގެ އިދާރީ ހިންގުން ހަރުދަނާކުރެއްވުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ. ޤައުމީ ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި މިނިވަންކަން ލިބުނު ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ އިތުރުން، އެމަނިކުފާނު ޤައުމަށް ކޮށްދެއްވި އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކުގެ މަތިން ހަނދާން އާކުރާ ދުވަހެއްވެސް މެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި ރަސްމީ ސިފައެއްގައި ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރަން ފެށުނީ މާ ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ޤައުމީ ދުވަހެއް ފާހަގަކުރެވުނީ ހިޖުރީ ސަނަތުން 1365 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިއީ މީލާދީން 1946 ވަނަ އަހަރެވެ. މި ދުވަސް ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ފާހަގަކުރުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްނެންގެވީ ދިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރައީސްކަންވެސް ކުރެއްވި އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދީދީއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ މަޤްޞަދަކީ ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ޤައުމީ ރޫޙު އާލާކޮށް، ކާބަފައިން ޤައުމަށްޓަކައި ވެފައިވާ މަތިވެރި ޤުރުބާނީތައް އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދެއްވުމެވެ.

މިއަދު ރާއްޖޭގައި ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރަނީ ވަރަށް ކުލަގަދަކޮށް އަދި އެހާމެ ޖޯޝާއި ފޯރީގައެވެ. މި ދުވަހުގެ ހަރަކާތްތައް އާންމުގޮތެއްގައި ފެށިގެންދަނީ ހެނދުނު ބާއްވާ ޚާއްޞަ ދިދަ ނެގުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާޢީ ބާރުން މާލެއާއި އަތޮޅުތަކުގެ ބޮޑެތި ރަށްރަށުގައި ޝަރަފުގެ ހިނގާލުންތައް ބާއްވައި، ޤައުމީ ލަވަތަކާއި މިއުޒިކުން މުޅި ޤައުމުގައި ޤައުމީ ޖަޒުބާތު އުފައްދައެވެ. މި ދުވަހާ ގުޅިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޤައުމާ މުޚާޠަބުކުރައްވައި ޚާއްޞަ ޚިޠާބެއް ދެއްވުމަކީވެސް ސަރުކާރުން އިސްކަންދެއްވާ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގައި ރާއްޖޭގެ ސްކޫލްތަކާއި ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާތަކުން ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ސްކޫލްތަކުގައި ޚާއްޞަ އެސެމްބްލީތައް ބާއްވައި، ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ޖިހާދުގެ ވާހަކަތައް ދަރިވަރުންނަށް ކިޔައިދެވެއެވެ. އަދި ދަރިވަރުންގެ މެދުގައި ޤައުމީ ދުވަހާ ގުޅޭ ކުރެހުމުގެ މުބާރާތްތަކާއި، މަޒުމޫނު ލިޔުމުގެ މުބާރާތްތަކުގެ އިތުރުން ތާރީޚީ ތަމްސީލުތައް ކުޅުން އޮވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުންގެ ހިތްތަކުގައި ޤައުމާމެދު ފަޚުރުވެރިވުމުގެ ޝުޢޫރުތައް އުފެދި، ތާރީޚަށް އޮންނަ ލޯބި އިތުރުވެގެންދެއެވެ.

ޤައުމީ ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ ހާދިސާއެއްގެ ހަނދާން އާކުރުމަށްވުރެ މާ ފުޅާ މާނައެއް އެކުލެވިގެންވާ ދުވަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ވަންތަކަމާއި ދިވެހިންގެ އަމިއްލަވަންތަކަން ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ދުވަހެކެވެ. ބޭރުގެ ނުފޫޒުތަކުން ޤައުމު ސަލާމަތްކޮށް، އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެ ތިބުމުގެ ބާރާއި ހިތްވަރު ލިބިގަންނަންވީ ކާބަފައިންގެ މިފަދަ މަތިވެރި ޖިހާދުތަކުންކަން މި ދުވަސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގައިދެއެވެ. ޤައުމަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތެއްގައިވެސް ދިވެހިން އެއްބައިވަންތަކަމާއެކު ތެދުވެއްޖެނަމަ ކާމިޔާބު ލިބޭނެކަމުގެ ދިރިހުރި މިސާލަކީ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ތާރީޚެވެ.

މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގައި އުތީމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް އަބަދުވެސް ލިބިގެންދެއެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު އުފަންވެވަޑައިގެން ބޮޑުފުޅުވި އުތީމު ގަނޑުވަރަކީ ރާއްޖޭގެ ޤައުމިއްޔަތުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ބިނާއެވެ. ޤައުމީ ދުވަހާ ގުޅިގެން ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިވެހިން އުތީމަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެ ތާރީޚީ ބިނާތައް ބަލައި، ކާބަފައިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާމެދު ވިސްނައި ފިކުރުކުރެއެވެ. ސަރުކާރުންވެސް ބައެއް އަހަރުތަކުގައި ޤައުމީ ދުވަހުގެ ރަސްމީ ޖަލްސާ އުތީމުގައި ބާއްވައި، އެ ރަށުގެ ރައްޔިތުން ޤައުމީ ތަރިކަ ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދުވަހަކީ ކޮންމެ ދިވެއްސެއްގެ ހިތުގައިވެސް ޚާއްޞަ ޤަދަރަކާއި އިޙުތިރާމެއް ދެވިފައިވާ މުހިންމު ދުވަހެކެވެ. މި ދުވަސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދޭ އެންމެ ބޮޑު ފިލާވަޅަކީ، ޤައުމަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތެއްގައިވެސް އަމިއްލަ އެދުން ދޫކޮށް ޤައުމައިގެން ކުރިއަށް ދިއުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. އެހެންކަމުން ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ރަސްމިއްޔާތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތުގެ ބިންގާ ވަރުގަދަކޮށް، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް މިނިވަން ރާއްޖެއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޢަޒުމު ކަނޑައަޅައި، އެ މަގުގައި ސާބިތުވެ ތިބުމަށް ހަނދާންކޮށްދޭ މަތިވެރި މުނާޞަބަތެކެވެ. ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްލާމްދީން ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކާބަފައިން ވެފައިވާ މަތިވެރި ޤުރުބާނީތައް އަބަދުވެސް ދެމިއޮންނާނީ ދިވެހި ޤައުމުގެ ފަޚުރުވެރި ތާރީޚުގެ ތެރޭގައެވެ.