7 އޯގަސްޓް 2026 ގައި، މުޅި އިރުމަތީ މެދުކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ނުވަތަ ވެސްޓް އޭޝިއާ އަނދަމުންދިޔަ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ސަޢޫދީގެ ވަލީޢަހުދު މުޙައްމަދު ބިން ސަލްމާން، ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބް ޠައްޔިބު އުރްދުޣާން އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝަހްބާޒް ޝަރީފް މައްކާގެ އަލް-ޞަފާ ގައި ބައްދަލުކޮށް ”މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓް“ ގައި ސޮއިކުރިއެވެ.

ސަރަހައްދީ ރައްކާތެރިކަމާއި އިސްލާމީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ނަމުގައި ފެށި މި އެއްބަސްވުމަކީ، ތިން ޤައުމުންކުރެ ޤައުމަކަށް ދެވޭ އަސްކަރީ ޙަމަލާއަކީ އެ ތިން ޤައުމަށްމެ ދެވޭ ޙަމަލާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަންނަ ދިފާޢީ އިއްތިހާދެކެވެ. މިއީ ސަޢޫދީގެ މާލީ ތަނަވަސްކަމާއި، ތުރުކީގެ ނޭޓޯ ފެންވަރުގެ އަސްކަރީ އުފެއްދުންތަކާއި، ޕާކިސްތާނުގެ ނިއުކްލިއަރ އަދި ސިފައިންގެ ބާރު އެއްކޮށްލައިގެން އުފެއްދި ދިފާޢީ އައްޑަނައެކެވެ.

ނަމަވެސް، ”އިސްލާމީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ“ އަމާން ދިދައިގެ ދަށުން ނެރުނު މި ބަޔާނުގެ ފަހަތުގައިވާ އަސްލު ޙަޤީޤަތާއިމެދު އިސްލާމީ އުންމަތުން ސުވާލު އުފައްދަންޖެހެއެވެ: މި އިއްތިހާދުން ޙިމާޔަތްކުރަނީ ކާކުގެ މަސްލަޙަތެއް ހެއްޔެވެ؟ އަދި މުސްލިމް އުންމަތުގެ ވެރިންގެ އަސްލު ސޫރަ މީގެން ހާމަވަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ހަޤީޤަތް: ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ އިއްތިހާދެއް

މައްކާ އެއްބަސްވުމަކީ އުންމަތުގެ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުން އުފަންވި އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ވެރިންގެ އަމިއްލަ ތަޚުތާއި ސަރުކާރުތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ސިޔާސީގޮތުން ރޭވިގެން ހިންގި އަމަލެކެވެ. ސަރަހައްދީ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ގަލްފުގެ ތެލުގެ ވަޞީލަތްތަކަށާއި އިޤްތިޞާދަށް ނުރައްކާވާން ފެށުމާއެކު، މި ތިން ޤައުމުން ވަނީ އަވަސް އަރުވާލައިގެން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ސަރަޙައްދީ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ދިފާއީ އައްޑަނައެއް ޤާއިމުކޮށްފައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ މައިގަނޑު އަސާސްތަކަކީ:

– އިންތިޚާބީ ދިފާޢު: އަމިއްލަ ސަރަހައްދީ އިމަށް، ތެޔޮ ހޮޅިތަކަށް ނުވަތަ ޝާހީ ގަނޑުވަރުތަކަށް ނުރައްކާވާ ހިނދު އެކަނި އިސްނަގާ ދިފާޢީ ނިޒާމެއް.

– އަސްކަރީ އަދި ސިނާޢީ ގުޅުން: ތުރުކީގެ އުޅަނދުފަހަރާއި، ޕާކިސްތާނުގެ ޢަސްކަރީ ބާރާއި، ސަޢޫދީގެ ފައިސާ އެއްކޮށްގެން ދައުލަތުގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ޙިމާޔަތްކުރުން.

މި ޤައުމުތަކުން އަސްކަރީގޮތުން ގުޅެން ނެގި އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކުން ހާމަވަނީ އެއް ކަމެކެވެ. އެމީހުންގެ ތަޚުތާއި އިޤްތިޞާދަށް ނުރައްކާވާ ހިނދު، ޤާނޫނީ އަދި އިދާރީ ހުރަސްތައް ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ނެތިގެންދާކަމެވެ.

ފާޅުކަން ބޮޑު އިދިކީލިކަން: ޣައްޒާގެ މައްޗަށްވާ އަނިޔާވެރިކަމާއި ސަރުކާރުތަކުގެ ހިމޭންކަން

މި ޤައުމުތަކާއި އެމީހުންގެ ޢަސްކަރިއްޔާގެ އަސްލު މަޤްޞަދު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، މައްކާ އެއްބަސްވުމުގެ އަވަސްކަމާއި، ފާއިތުވި ދެ އަހަރު ދުވަހު ޣައްޒާގައި ހިންގި ޤަތުލުޢާންމުގައި އެމީހުންގެ ފަރާތުން ފެނުނު ހިމޭންކަމާ އަޅާކިއުން މުހިންމެވެ.

ޣައްޒާގެ ދެ މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މުސްލިމުން ބޮމުގެ ހަމަލާތަކާއި، ގެދޮރު ގެއްލުމާއި، ބަނޑަށްޖެހުމުގެ އަނިޔާ ތަޙައްމަލުކުރަމުން ދިޔައިރު މި ޤައުމުތަކުގެ މިލިއަނުން ގުނާލެވޭ ސިފައިންނާއި، އެންމެ ޒަމާނީ ހަނގުރާމާމަތީ މަތިންދާބޯޓުތަކާއި، ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދިފާޢީ ބަޖެޓުތައް ތިބީ އަތްއުރާލައިގެންނެވެ:

– ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާ: އިސްކަންދިނީ ވިޜަން 2030 ގެ ބިޔަ މަޝްރޫޢުތަކަށާއި ސަރަޙައްދީ ވިޔަފާރީގެ މަގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށެވެ. އެމީހުންގެ އިޤްތިޞާދީ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ޙަމަލާތައް ހުއްޓުވުމަށް އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނާޅައެވެ.

– ތުރުކީ: ސިޔާސީ މީޑިއާގައި ވަރުގަދަ ބަސްތަކުން ޙަމަލާތައް ކުށްވެރިކުރި ނަމަވެސް، އަނިޔާވެރިންނާއެކު ކުރެވޭ ވިޔަފާރި ދެމެހެއްޓިއެވެ.

– ޕާކިސްތާނު: އެތެރޭގެ އިޤްތިޞާދީ ހީނަރުކަމާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދަރަނީގެ ސަބަބުން، ހަމައެކަނި އދ. ގައި ތަޤުރީރުކުރުން ފިޔަވައި ޢަމަލީ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައެއް ނުވެއެވެ.

– މި ފާޅުކަން ބޮޑު ޚިޔާނާތުން އެނގެނީ: މި ޤައުމުތަކަކީ ނިކަމެތިންނާއި އުންމަތުގެ ޙައްޤުގައި މަސައްކަތްކުރާ ބައެއް ނޫނެވެ. އެމީހުންގެ އަސްކަރިއްޔާތައް ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ވެރިންގެ ތަޚުތާއި، ދައުލަތުގެ އިންތަކާއި، ހުޅަނގުގެ އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުގެ މަސްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރުމަށެވެ.

އަޅުވެތިކުރުމުގައި އަދާކުރާ ދައުރު: ބޭރުގެ ބާރުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވުން

ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަލާއިރު، މުސްލިމް ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ އޮގަނައިޒޭޝަންތައް ހިންގަމުން އައިސްފައިވަނީ ބޭރުގެ އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަނި އިންތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އަމިއްލަ މިނިވަން ބާރުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި، މުސްލިމް ދައުލަތްތަކުން ވަނީ ހުޅަނގުގެ އެޖެންޑާތަކަށް ޚިދުމަތްކުރާ ބަޔަކަށް ވެފައެވެ:

– ގުޅުން ބަދަހިކުރުމާއި ވިޔަފާރި: މުސްލިމުންނަށް އަނިޔާވެރިވާ ބާރުތަކާއެކު ވިޔަފާރިއާއި ސިއްރު ސަލާމަތީ ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުން.

– ޢަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް: އިސްލާމީ އުންމަތުގެ ފަސްގަނޑުގައި ހުޅަނގުގެ ޢަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް ޖާގަދީ، އެމީހުންގެ ޢަސްކަރީ ނުފޫޒަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން.

– ޤައުމިއްޔަތުގެ އިމުގެ ތެރޭގައި ތިބުން: އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމަށްވުރެ އަމިއްލަ ޤައުމީ އިމަށް އިސްކަންދީ، އުންމަތް ބައިބައިކުރުމުގައި ބައިވެރިވުން.

ޒުވާނުން ތިބި ހުރަސްމަގު: ދީލާލުމުގެ މަގު ދޫކޮށްލުން

ބޭކާރު ސަމިޓްތަކާއި، ވަޢުދުތަކާއި، އަދި ޓީވީތަކުން ފެންނަ އަނިޔާވެރި މަންޒަރުތަކުން މާޔޫސްވެފައިވާ މުސްލިމް ޒުވާނުންނަށް މައްކާ އެއްބަސްވުމުން ސާފު މެސެޖެއް ލިބެއެވެ. މިފަދަ ނިޒާމުތަކުގެ ފަހަތުން ދިއުމަކީ އެއްވެސް ޙަޤީޤީ ނަޞްރެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއް ލިބޭނެ ކަމެއް ނޫންކަމެވެ. އަންނަނިވި ޙަޤީޤަތްތައް ޒުވާނުން ޤަބޫލުކުރަން އެބަޖެހެއެވެ:

– ދައުލަތްތަކުގެ ސިޔާސަތަކީ އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމެއް ނޫނެވެ: ސަރުކާރުތަކުން ފިޔަވަޅު އަޅަނީ އަމިއްލަ ހައިބަތާއި ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށެވެ.

– ބޭރުގެ ބާރުތަކަށް ބަރޯސާވުން: ބޭރުގެ އެހީއަށާއި، އައި.އެމް.އެފް ގެ ދަރަންޏަށާއި، ބޭރުގެ ހަތިޔާރަށް ބަރޯސާވުމަކީ ދާޢިމީ އަޅުވެތިކަމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

– ޢަމަލެއް ނެތް ޝިޢާރުތައް: ހަމައެކަނި ދައްކާ ވާހަކަތަކުން ޢަމަލީ ސީދާ އަނިޔާވެރިކަން ހުއްޓުވައި ނުދެވޭނެއެވެ.

ޙަޤީޤީ މަގު: އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަމާއި ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ނަބަވީ އިރުޝާދު

މި ސަރުކާރުތަކުގެ ފަހަތުން ދިއުން ހުއްޓާލުމަށްފަހު، ދެން އޮތީ ކޮން މަގެއް ހެއްޔެވެ؟ މުސްލިމް އުންމަތުން އިސްތިއުމާރާއި އަޅުވެތިކަމާ ދެކޮޅަށް ތެދުވެ، އަމިއްލަ ސީދާ ބާރަކަށް ވެވޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ ޖަވާބު އޮތީ އާ ސިޔާސީ އީޖާދުތަކެއްގެ ތެރޭގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ޖަވާބު އޮތީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސީރަތާއި ނަބަވީ އިރުޝާދަށް އަނބުރާ ރުޖޫޢަވުމުގެ ތެރޭގައެވެ.

ނަބަވީ އިރުޝާދުގެ މައިގަނޑު އަސާސްތައް:

1. ސިޔާސީ ދީލާލުންތަކުން ދުރުވެ، އަޚްލާޤީ މިނިވަންކަން ހޯދުން: ނަބަވީ ސީރަތުން ދަސްކޮށްދެނީ އަނިޔާވެރިންނާ ބައިވެރިނުވުމަށާއި، ސިޔާސީ ކުޑަ ފައިދާއަކަށްޓަކައި ދީނުގެ އަސާސްތައް ޤުރުބާން ނުކުރުމަށެވެ. ޙަޤީޤީ ޢިއްޒަތް ލިބޭނީ ބޭރުގެ އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުގެ އަޅުންނަށް ނުވުމުންނެވެ.

2. ޙަޤީޤީ އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަން (އިޤްތިޞާދީ، ސައިންސީ އަދި އަސްކަރީ): އިސްލާމީ އުންމަތް ބާރުވެރިވުމުގެ ކުރިން، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވަނީ ދަނޑުވެރިކަމާއި، ވިޔަފާރިއާއި، ދިފާއީ ކަންކަމުގައި އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަން ޤާއިމުކުރައްވާފައެވެ. އާ މުސްލިމް ޒުވާނުން ސައިންސާއި، އިންޖިނިއަރިންގާއި، ދިފާއީ އުފެއްދުންތެރިކަމުގައި ކުރިއަރައި، ބޭރުގެ އެހީއަށް ބަރޯސާނުވާ ފެންވަރަށް ތަރައްޤީވާންޖެހެއެވެ.

3. ޤައުމިއްޔަތުގެ ބަދަލުގައި އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އެއްބައިވަންތަކަން: ނަބަވީ އިރުޝާދުން ވަނީ ޤަބީލާވަންތަ ފިކުރާއި ޤައުމިއްޔަތު ނައްތާލައްވައި، ނިކަމެތިންނާއި އަނިޔާލިބޭ މީހުން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަން ޤާއިމުކުރައްވާފައެވެ.

ޙަޤީޤީ ޢިއްޒަތުގެ މަގު

މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިފެންސް އެގްރީމަންޓް ތާރީޚުގައި ލިޔެވިގެންދާނީ ވެރިންގެ ތަޚުތުތައް ހިމާޔަތްކޮށް، އުންމަތުގެ ނިކަމެތިން އެކަނިވެރިކޮށްލި ސިޔާސީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

އުންމަތަށް ޙަޤީޤީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ރައްކާތެރިކަމާއި، ޢިއްޒަތް ހޯދަން އެދޭ މީހުންނަށް އޮތް ފިލާވަޅަކީ ސާފު ފިލާވަޅެކެވެ. ނަޞްރާއި މިނިވަންކަން އަންނާނީ ރިޔާޟް، އަންކާރާ ނުވަތަ އިސްލާމްއާބާދުގެ ގަނޑުވަރުތަކަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޭގެ ނަޞްރު އަންނާނީ ނަބަވީ އިރުޝާދަށް އަނބުރާ ރުޖޫޢަވެ، އަމިއްލަ ފުދުންތެރިކަން ޤާއިމުކޮށް، އަނިޔާވެރިކަމާއި އިސްތިޢުމާރާ ދެކޮޅަށް ދީނުގެ ސާފު ޢަޤީދާގައި ސާބިތުވެ ތިބެގެންނެވެ. ދީނުގެ އަސާސްތަކުގެ މަތީ ބިންގާ އަޅައި، ތަނބުތައް ވަރުގަދަ ކުރުމާއެކު، ދީނުގެ ކުރިބޯށީގައި ހިފައިގެންނެވެ.