ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ސިޔާސީ އަދި އިޤުތިޞާދީ ގޮތުން އެންމެ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައި އެއް ދައުރަކީ 2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2012 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދު ކުރެއްވި ވެރިކަމުގެ ދައުރެވެ. މި ދައުރުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤުތިޞާދީ ނިޒާމަށާއި، ދައުލަތުގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށްޓަކައި، ދައުލަތުގެ ބައެއް ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކާއި ޚިދުމަތްތައް ޕްރައިވެޓައިޒްކޮށް، ބޭރުގެ އަދި އެތެރޭގެ އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކާ ޙަވާލުކުރެވުނެވެ. މިގޮތުން ނިންމުނު ބައެއް ނިންމުންތަކާއި، ވެވުނު ބޮޑެތި އެއްބަސްވުންތަކަކީ، އޭގެ ސަބަބުން ފަހުން އައި ސަރުކާރުތަކުން ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އިންތިހާއަށް ބޮޑެތި މާލީ ގެއްލުންތަކަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހުނު ކަންކަމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ސަރުކާރުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތައް ފަހުން އައި ސަރުކާރުތަކުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ސަބަބުންނާއި، އެއްބަސްވުންތަކުގައި ހުރި ބައެއް މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުން އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދައްކަން ޖެހުނެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަލިއަޅުވާލާނީ، ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި ނިންމެވި ނިންމެވުންތަކުގެ ތެރެއިން ޖީއެމްއާރް އެއްބަސްވުމާއި، ނޫމަޑި އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހުނު ބޮޑު ބަދަލުތަކުގެ ތަފްސީލުތަކަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަން ނިމުމަށްފަހު، ކުރީގެ ރައީސެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންނާއި، އަދި އެނޫންވެސް އެކިއެކި ގޮތްގޮތުން ދައުލަތުން އެމަނިކުފާނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށާއި ބޭސްފަރުވާއަށް ކުރަމުންދާ ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކުގެ ތަފްސީލުތަކަށްވެސް މި ރިޕޯޓުގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބަލާލެވޭނެއެވެ.

ޖީއެމްއާރް އެއްބަސްވުމާއި ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހުނު ބޮޑު ބަދަލު

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައިވެސް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބޭރުގެ ކުންފުންޏަކާއެކު ވެވުނު އެންމެ ބޮޑު، އަދި އެންމެ ބޮޑަށް ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދުނު އެއް އެއްބަސްވުމަކީ، އިބްރާހީމް ނާޞިރު އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓު (މިހާރުގެ ވެލާނާ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓު) ތަރައްޤީކޮށް ހިންގުމަށް އިންޑިއާގެ ޖީއެމްއާރް ކުންފުންޏާ ޙަވާލުކުރުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމެވެ. 2010 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ 25 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް އެއަރޕޯޓު ހިންގުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު ޖީއެމްއާރަށް ލިބޭ ގޮތަށެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، އެއަރޕޯޓުން ދަތުރުކުރާ ކޮންމެ ފަސިންޖަރެއްގެ އަތުން އެއަރޕޯޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޗާޖުގެ ގޮތުގައި 25 އެމެރިކާ ޑޮލަރު ނެގުމުގެ ޙައްޤު ޖީއެމްއާރަށް ދީފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިވިލް ކޯޓުން ވަނީ އެފަދަ ފީއެއް ރައްޔިތުންގެ އަތުން ނެގޭނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އެ ފީ ނެގުން ހުއްޓުވާފައެވެ. އެކަމާ ގުޅިގެން ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ނިންމީ، ޖީއެމްއާރަށް ލިބެންޖެހޭ އެ ފައިސާ، ދައުލަތަށް ޖީއެމްއާރުން ދައްކަންޖެހޭ ކޮންސެޝަން ފީ އިން އުނިކުރުމަށެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ ދައުލަތަށް އެއަރޕޯޓުން ލިބެމުންދިޔަ އާމްދަނީ އެތައް ގުނައެއް ދަށްވެ، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ބޮޑެތި ދަތިތަކަކާ ކުރިމަތިވުމެވެ.

އެއްބަސްވުން އުވާލުމާއި އާބިޓްރޭޝަނަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން

ޖީއެމްއާރް އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު ވަރަށް ބޮޑަށް ހަލަބޮލިވެ، ’ޤައުމީ އިއްތިޙާދު‘ ގެ ނަމުގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި ޖަމުޢިއްޔާތައް ގުޅިގެން ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް މާލޭގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ބަދަލުވުމަށްފަހު، ދެން ވެރިކަމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތް ރައީސް ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ މި އެއްބަސްވުމާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނަވައި، ޤާނޫނީ ލަފާ ހޯއްދަވާފައެވެ. އޭރުގެ ސަރުކާރުން ދެކުނު ގޮތުގައި ޖީއެމްއާރާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކާ ޚިލާފަށް، ދައުލަތަށް އިންތިހާއަށް ގެއްލުންވާ ގޮތަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެކެވެ. އެހެންކަމުން، 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރުން ވަނީ އެ އެއްބަސްވުމަކީ އުފެދުނުއިރުވެސް ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެއަރޕޯޓު ދިވެހި ސަރުކާރާ ޙަވާލުކޮށް ރާއްޖެއިން ފޭބުމަށް ޖީއެމްއާރަށް އަންގާފައެވެ. މި ނިންމުމާއެކު، ޖީއެމްއާރުން ވަނީ ބަދަލު ހޯދުމަށް ސިންގަޕޫރުގެ އާބިޓްރޭޝަނަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައެވެ.

އާބިޓްރޭޝަންގެ ނިންމުމާއި ދައުލަތުން ދެއްކި ބޮޑު ބަދަލު

ސިންގަޕޫރުގެ އާބިޓްރޭޝަނަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަމުން ޖީއެމްއާރުން ފުރަތަމަ އެދުނީ ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 1.4 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު (ގާތްގަނޑަކަށް 21.5 ބިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ) ނަގައިދިނުމަށެވެ. މިއީ އެދުވަސްވަރު ދިވެހި ދައުލަތުގެ މުޅި އަހަރުގެ ބަޖެޓަށްވުރެސް ބޮޑު ޢަދަދެކެވެ. އާބިޓްރޭޝަން ޓްރައިބިއުނަލުން 2014 ވަނަ އަހަރު ނިންމީ ޖީއެމްއާރާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށާއި، އެ އެއްބަސްވުން ދިވެހި ސަރުކާރާއި މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް އިން އުވާލާފައިވަނީ ގޯސްކޮށް ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އެއްބަސްވުން އުވާލުމުގެ ސަބަބުން ޖީއެމްއާރަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދިވެހި ސަރުކާރުން ދައްކަންޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެއަރޕޯޓު ތަރައްޤީކުރުމަށް ޖީއެމްއާރުން އިންޑިއާގެ އެކްސިސް ބޭންކުން ނަގާފައިވާ 160 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ލޯނުވެސް ހިމެނެއެވެ.

ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދޭންޖެހޭ ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށްފަހު، 2016 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި އާބިޓްރޭޝަނުން ނިންމީ ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 271 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު (ގާތްގަނޑަކަށް 4.1 ބިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ) ދިވެހި ދައުލަތުން ޖީއެމްއާރަށް ދެއްކުމަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އިޤުތިޞާދަށާއި ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވަށް އިންތިހާއަށް ބޮޑު ޕްރެޝަރެއް ކުރިމަތިވި ކަމެކެވެ. ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމްގެ ސަރުކާރުން ވަނީ މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ މެދުވެރިކޮށް ބޮންޑު ވިއްކައިގެންނާއި، ދައުލަތުގެ ރިޒާވް ބޭނުންކޮށްގެން މި ފައިސާ އެއްކޮށް ޖީއެމްއާރަށް ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައެވެ. މިއީ ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި ނިންމެވި ނިންމެވުމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހި ދައުލަތުން އުފުލަންޖެހުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް މާލީ ބުރައެވެ.

ނޫމަޑި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހުނު ބޮޑު ބަދަލު

ދައުލަތަށް ބޮޑު މާލީ ގެއްލުމަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުނު އަނެއް މައްސަލައަކީ ނޫމަޑި ރިޒޯޓްސް އެންޑް ރެސިޑެންސަސް އާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތައް އުވާލުމާ ގުޅިގެން ދައްކަންޖެހުނު ބޮޑު ބަދަލުގެ މައްސަލައެވެ. މި މައްސަލައިގެ ފެށުންވެސް ގުޅިފައިވަނީ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމާއެވެ. 2011 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުގެ 20 ވަނަ ދުވަހު ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ނޫމަޑިއާއެކު ޕްރައިވެޓް ވިލާ މޮޑެލްގެ ދަށުން ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށުގައި 600 ހައުސިންގ ޔުނިޓް ތަރައްޤީކުރުމަށް ފުރަތަމަ ފިޔަވަހީގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. މީގެ ފަހުން، 2013 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުގެ 30 ވަނަ ދުވަހު އިތުރު 500 ހައުސިންގ ޔުނިޓާއި، ޕޮލިސް އެކެޑަމީއަކާއި، ތިން ރަށެއްގެ ނަރުދަމާއާއި ފެނުގެ ނިޒާމު ޤާއިމުކުރުމަށް ދެވަނަ ފިޔަވަހީގެ އެއްބަސްވުމެއްގައިވެސް ނޫމަޑިއާއެކު ސޮއިކުރެވުނެވެ.

އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމާއި ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން

މި މަޝްރޫޢުތައް އެކަށީގެންވާ ސްޕީޑެއްގައި ކުރިއަށް ނުދިއުމާއި، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ކަންކަން ފުރިހަމަވަމުން ނުދާކަމަށް ބުނެ، ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ މި އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލުކޮށްފައެވެ. އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމާއެކު، ނޫމަޑިން ވަނީ އެ ކުންފުންޏަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބޮޑު ބަދަލު ހޯދުމަށް ނެދަލޭންޑްސްގެ ދަ ހޭގްގައި ހުންނަ ޕާމަނަންޓް ކޯޓް އޮފް އާބިޓްރޭޝަނަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައެވެ. ނޫމަޑިން އެދުނީ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 155 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު (ގާތްގަނޑަކަށް 2.3 ބިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ) ދިވެހި ދައުލަތުން ނަގައިދިނުމަށެވެ.

ކޯޓުން ބޭރުގައި މައްސަލަ ޙައްލުކުރުމާއި ދައުލަތުން ދިން ފައިސާ

މި މައްސަލަ އާބިޓްރޭޝަންގައި ހިނގަމުން ދަނިކޮށް، 2018 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތް ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙުގެ ސަރުކާރުން ނިންމެވީ ކޯޓުން ބޭރުގައި މައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށެވެ. އެގޮތުން ސަރުކާރުން އުފައްދާފައިވާ ސެޓްލްމަންޓް ކޮމިޓީގެ ލަފާގެ މަތިން، ކޯޓުން ބޭރުގައި މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ދައުލަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، 2019 ވަނަ އަހަރުގެ އޯގަސްޓު މަހުގެ 25 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހި ސަރުކާރާއި ނޫމަޑިއާ ދެމެދު ސެޓްލްމަންޓް އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރިއެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދިވެހި ދައުލަތުން ވަނީ ނޫމަޑިއަށް ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 55 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު (ގާތްގަނޑަކަށް 848 މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ) ދީފައެވެ. މި ބޮޑު ޢަދަދަކީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ކުރަންޖެހުނު ވަރަށް ބޮޑު ހޭދައެކެވެ.

މަޖިލީހުގެ ތަޙުޤީޤު އަދި ރައްޔިތުންނަށް ކުރި އަސަރު

މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން ބޮޑު ބަދަލެއް ދޭންޖެހުނީ، އާބިޓްރޭޝަންގައި ދިވެހި ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް، ކުރީގެ ހައުސިންގ މިނިސްޓަރ އަދި މިހާރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ހެކިބަސް ދެއްވުމުން ކަމަށް ބުނެ، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީން އެ މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރިއެވެ. އަދި ބަންޑާރަނައިބުގެ އޮފީހުންވެސް އެ މައްސަލަ ފުލުހުންނަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އެ މައްސަލައިގައި ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒަށް ދައުވާވެސް ކުރިއެވެ. ނޫމަޑި މައްސަލާގައި ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒާ ދެކޮޅަށް ދަޢުވާ ކުރައްވާފައިވަނީ އެ ކުންފުންޏާއެކު ކުރީ ސަރުކާރުން ހެދި އެއްބަސްވުން ބާތިލްކުރެއްވި މައްސަލާގައި ނެދަލޭންޑްސްގެ ދަހޭގްގައި ހުންނަ ޕާމަނަންޓް ކޯޓް އޮފް އާބިޓްރޭޝަންގައި ނޫމަޑި އާ އެއްކޮޅަށް 2019 ވަނަ އަހަރު ދޮގު ބަޔާން ދެއްވިކަމަށް ތުހުމަތުކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް އެ މައްސަލަ އެ މަނިކުފާނުގެ މައްޗަށް ސާބިތެއް ނުވިއެވެ.

އެ މައްސަލަ ބަލައި ނިމުންއިރު، ދައުލަތަށް ގެއްލިގެންދިޔަ އެތައް ސަތޭކަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއް އަނބުރާ ލިބޭގޮތެއް ނުވިއެވެ. ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި ފެށުނު މި މަޝްރޫޢުގެ ނަތީޖާއަކީ، މަޝްރޫޢުގެ ފައިދާ ރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ނުލިބި، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުން އެތައް ސަތޭކަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ބޮޑު ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހުމެވެ. އެތައް އާއިލާއަކަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ނުލިބި، މަޝްރޫޢުތައް ހުއްޓިފައި ހުރުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް އުފުލަންޖެހުނު ވަރަށް ބޮޑު އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ ތަކުލީފެކެވެ.

ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަމަށް ފަހު ދައުލަތުން ނަޝީދަށް ކުރަމުންދާ ބޮޑު ޚަރަދުތައް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 128 ވަނަ މާއްދާއާއި، ’ކުރީގެ ރައީސުންނަށް ދޭންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަމާއި ޢިނާޔަތްތަކާބެހޭ ޤާނޫނު‘ ގެ ދަށުން، ރައީސްކަން ކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށްމެ ދައުލަތުން މާލީ ޢިނާޔަތްތަކަކާއި ސެކިއުރިޓީ ފޯރުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. އެއް ދައުރު ވެރިކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެއްނަމަ، މާލީ ޢިނާޔަތުގެ ގޮތުގައި މަހަކު 50,000 ރުފިޔާ، އަދި ދިރިއުޅުއްވާ ތަނުގެ ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި މަހަކު 50,000 ރުފިޔާ ދައުލަތުން ދޭންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އޮފީސް ހިންގުމުގެ ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި މަހަކު 175,000 ރުފިޔާއާ ހަމައަށް ޚަރަދުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެއެވެ. ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދަކީ 2008 އިން 2012 އަށް ރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅަކަށްވާތީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެމަނިކުފާނަށްވެސް މި ޢިނާޔަތްތައް ދައުލަތުން އައީ ދެމުންނެވެ.

މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގެ ޢިނާޔަތްތައް

2019 ވަނަ އަހަރު ރައީސް ނަޝީދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، މަޖިލީހުގެ ރައީސްގެ މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ލިބިވަޑައިގަންނަވާތީ، ކުރީގެ ރައީސަކަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވާ މާލީ ޢިނާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން މާލީ އެލަވަންސާއި ދިރިއުޅުއްވާ ތަނުގެ އެލަވަންސް ނުނަންގަވާ ގޮތަށް އެމަނިކުފާނު ނިންމެވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޮފީސް ހިންގުމުގެ ޚަރަދާއި، ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭ ސެކިއުރިޓީ އެމަނިކުފާނު ބޭނުންކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. ރައީސް ނަޝީދުގެ އޮފީސް ހިންގުމަށާއި މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައަށް ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން މިލިއަނުން ރުފިޔާ ކަނޑައަޅައި ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ޚަރަދުކުރެއެވެ.

މޭ ހައެއްގެ ޓެރަރިސްޓް ޙަމަލާއާއި ގުޅިގެން ކުރެވުނު ބޭސްފަރުވާގެ ބޮޑު ޚަރަދު

ރައީސް ނަޝީދަށް ދައުލަތުން އެންމެ ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުއްލި ގޮތަކަށް ކުރަންޖެހުނީ، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ މާލޭގައި އެމަނިކުފާނު އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ދިން ނުރައްކާތެރި ޓެރަރިސްޓް ޙަމަލާއާ ގުޅިގެންނެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ކާރުކޮޅު ކައިރީގައި ޕާކުކޮށްފައި އޮތް ސައިކަލެއްގައި ހަރުކޮށްފައި އޮތް އައިއީޑީއެއް ގޮއްވާލައިގެން ދިން މި ޙަމަލާގައި ރައީސް ނަޝީދަށް ވަރަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން އޭޑީކޭ ހޮސްޕިޓަލުގައި އެމަނިކުފާނުގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް ކުރެވުނު އެތައް ގަޑިއިރެއްގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ހުރިހާ ޚަރަދެއް ބެލެހެއްޓީ ދިވެހި ދައުލަތުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން، އިތުރު ފަރުވާއަށް ޖަރުމަނުވިލާތަށް ވަޑައިގަތުމަށް ޚާއްޞަ އެއަރ އެމްބިއުލާންސެއް ޗާޓަރުކުރުމަށްވެސް އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ދައުލަތުން ޚަރަދުކުރިއެވެ. ޖަރުމަނުވިލާތުގައާއި އޭގެ ފަހުން އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ރައީސް ނަޝީދު ހޭދަކުރެއްވި ދުވަސްތަކުގައި، އެމަނިކުފާނުގެ ބޭސްފަރުވާގެ ޚަރަދުތަކާއި ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ޚަރަދުތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް ހަމަޖައްސައިދިނީ ސީދާ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުންނެވެ.

ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ހައި ރިސްކް ސެކިއުރިޓީ

މި ޙަމަލާއާ ގުޅިގެން އެމަނިކުފާނުގެ ސެކިއުރިޓީ އިންތިހާއަށް ވަރުގަދަ ކުރެވުނެވެ. މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގެ ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓެކްޝަން ގްރޫޕްގެ ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ސިފައިންނާއި ޚާއްޞަ އުޅަނދުތައް އެމަނިކުފާނުގެ ސެކިއުރިޓީއަށް ޚާއްޞަކުރެވުނެވެ. މި ފެންވަރުގެ ހައި ރިސްކް ސެކިއުރިޓީއެއް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތަށް ވަރަށް ބޮޑު މާލީ ބުރައެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސިފައިންގެ މުސާރައާއި އެލަވަންސް، ބޭނުންކުރާ ހަތިޔާރާއި އުޅަނދުފަހަރުގެ ޚަރަދު، އަދި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ކުރައްވާ ދަތުރުފުޅުތަކުގައި ސެކިއުރިޓީންގެ ދަތުރުތަކާއި ހުރުމުގެ ޚަރަދުތައް ހިމެނެއެވެ. މިއީވެސް ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ދައުލަތުން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ، ނަމަވެސް ބަޖެޓަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރުވާ ޚަރަދުތަކެކެވެ.

ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގެ ނިންމެވުންތަކުގެ ސަބަބުންނާއި، އެމަނިކުފާނަށް ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޢިނާޔަތްތަކާއި ސެކިއުރިޓީގެ ސަބަބުން ދިވެހި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައެވެ. ޖީއެމްއާރް އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދައްކަންޖެހުނު 271 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރަކީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައިވެސް ދައްކަންޖެހުނު ”އެންމެ ބޮޑުބަދަލެވެ“. އަދި ނޫމަޑިއަށް ދައްކަންޖެހުނު 55 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ބޮޑު ބަދަލުގެ ސަބަބުންވެސް ދައުލަތަށް އެތައް ސަތޭކަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއްގެ ގެއްލުންވިއެވެ. މިކަންކަމުން އެނގިގެންދަނީ، ދައުލަތަށް ގެއްލުންވާ ގޮތަށްވެފައިވާ އެފަދަ އެއްބަސްވުންތަކާއި ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން އިގްތިސޯދަށް ފޫނުބެއްދޭވަރުގެ ގެއްލުން ލިބޭނެކަމެވެ. ރައީސް ނަޝީދު އަނެއްކާވެސް މިވަނީ ރާއްޖެއަށް ”ބޮޑު ބަދަލެއް“ ގެނައުމަށް ފޫގަޅައިފައެވެ. އެކަމުގެ ކެމްޕެއިން ފަށާފައިވާއިރު، ނަޝީދު މިފަހަރު ގެންނަން މިއުޅޭ ”ބޮޑު ބަދަލު“ގެ ހިތި ދިވެހިން ކަހާނީ ކޮން ގޮތަކަށް ކަމެއް އަދި ޔަގީނެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ޔަގީންވާ އެއްކަމެއް އެބައޮތެވެ. ނަޝީދު ”ބޮޑު ބަދަލަކަށް“ ނުކުންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދައުލަތަށާއި ދިވެހި ގައުމަށް މާލީ އެތައް ބުރައެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ.